Аллахтын кудуретин толугу менен түшүнүү кандай болот?

Адам ар күнү ойгонгондон баштап эле, Аллахтын ага берген ниметтерин (жакшылыктарын) көрө баштайт. Дем ала алат, көрө алат, уга алат, ойлоно алат, жүрөгү согот, клеткалары жаңыланат. Курсагы ачат, тамак жейт, андан ырахат алат, кубат алат. Суусайт, суусунун кандыра алат. Сүйлөй алат. Булар Аллахтын инсан үчүн жараткан жакшылыктарынын болгону бир канчасы гана. Жакшылыктарды баалай алган инсан үчүн эң негизгиси Аллахтын күчүн толугу менен түшүнө билүү болуп саналат. Себеби, Аллахтын урматы аябай бийик, бардык нерсенин ээси, жаратуучусу. Аллахты бийик сыпаттары менен ойлонуп, аны таанып билүүгө аракет жасоо керек.
.
Аллах Ыйык Куран аяттарында урматынын бийик экендигин төмөнкүчө билдирет:
.
Алар Аллахтын кудуретин акысына жараша (толугу менен) аңдап түшүнүшкөн жок. Чындыгында, Кыямат күнү жер толугу менен Анын уучунда, асмандар да оң колу менен түрүлүп бүктөлгөн болот. (Зүмер Сүрөөсү, 67).
.
Ааламда, инсандын жаратылуусунан кыяматтын ишке ашуу баскычтарына, асмандардын жаратылуусунан деңиздер жана тоолордун жаралуусуна чейинки ар бир окуяда кереметтүүлүк жана чексиз күч бар. Жана бул күч-кудурет бийик акылга ээ Аллахка гана тиешелүү. Аллах адамдарга китептер түшүргөн жана пайгамбарлар жөнөткөн. Ал Өзүнүн бийиктигин жараткан жандуулардагы окшошу жок чеберчилиги жана илими менен жана китептери, пайгамбарлары аркылуу бизге таанытууда. Адамдын милдети болсо, Аллахтын улуулугун, кудуреттүүлүгүн зарыл болгон деңгээлде аңдап түшүнүү үчүн мүмкүн болушунча терең терең ой жүгүртүү.
.
.
Жаратылуу максатыбыз эмне?
.
Жаратылуу максатыбызды Аллах бизге Куранда мындайча билдирет:
.
…инсандарды Мага ибадат кылуулары үчүн гана жараттым. (Зарият Сүрөөсү, 56).
.
Бул аятта бизге билдирилгендей, инсандын жер жүзүндө жашоосунун максаты жалгыз гана Аллахка пенделик (кулдук) кылуу, Ага ибадат кылуу (сыйынуу), Анын ыраазычылыгына ээ болуу болуп саналат. Инсан бул дүйнөдөн көзү өткөнгө чейин ушул багытта сыналат. Аллах дүйнөдө Ага ыйман келтиргендер менен ыйман келтирбегендерди бири-биринен айырмалоо жана ыйман келтиргендердин кайсынысынын көбүрөөк жакшы иштерди жасай тургандыгын аныктоо үчүн инсандарды сынайт. Ошондуктан, бир инсандын «мен ыйман келтирдим» деп айтышы жетиштүү эмес. Адам жашоосу боюнча Аллахка болгон ыйманы жана жакындыгы, диндеги туруктуулугу, кыскача айтканда, Аллахка кулдук кылуудагы сабыры менен атайын жаратылган шарттар жана абалдар менен сыналат. Аллах бул чындыкты бир аятында мындайча билдирет:
.
Ал, амал (иш-аракеттер) жагынан кайсынардын жакшыраак экендигин сыноо үчүн өлүмдү жана жашоону жаратты. Ал бийик жана кудуреттүү, абдан кечиримдүү. (Мүлк Сүрөөсү, 2).
.
Аллахка кулдук кылуу болсо инсандын бардык жашоосун Аллахтын ыраазычылыгына ээ болуу максаты менен жашоосу болот. Кылган ар бир ишин Аллах ыраазы боло турган эң жакшы негизде жасоого аракет кылышы, жалгыз Аллахтан коркуп тартынышы жана бардык ойлорун, сөздөрүн, кылган иштерин бул максат негизинде жасашы болот.
.
«Так (толук) илим менен ыйман» деген эмне?
.
Бир инсан колун отко сунганда күйүшүн билет, мындан эч кандай күмөнү жок. «Чындап эле күйөт болду бекен?» деп ойлонбойт. Демек, бул киши оттун колун күйгүзөөрүнө толук билүү менен ишенет. Куран аяттарында болсо «толук (так) илим менен ыйман» жөнүндө төмөнкүдөй айтылат:
.
Бул (Куран) инсандар үчүн нуру менен Аллахка багыттаган аяттар, так толук илим менен ишенген бир коом үчүн бир хидаят (туура жол) жана бир Аллахтын рахматы (белеги). (Жасийе Сүрөөсү, 20).
.
Так толук илим менен ыйман келтирүү – жогорудагы от мисалындагы сыяктуу так толук бир ишеним менен, эч кандай күмөн санабастан, ошол учурда айланасында көргөн, сүйлөшкөн нерселер сыяктуу чындык экендигине так ишенүү менен Аллахтын бар жана жалгыз экендигине, Кыямат күнүнө, бейиштин жана тозоктун бар экендигине ишенүү болот. Так толук билүү менен ыйман келтирүү адамдын ар бир аракетин, жашоосунун ар бир көз ирмемин жалгыз гана Аллахты ыраазы кылуучу негизде өткөрө турган бир жүрөккө багыттайт. Аллах Андан корккон инсандын жүрөгүнө ар дайым сөзсүз эң туура болгон кадамды илхам кылат. Унутпашыбыз керек, көбүнчө инсандын жүрөгүндө эң алгач келген үн туураны туура эместен айырмалоочу уяттын үнү жана Аллах ыраазы боло турган кадам эң алгач угулган добуштун айтканы болот. Ошентип, Аллахтан корккон инсандар жүрөктөрүнүн, совесттеринин үнүн угуу менен туураны таба алышат.
Бир нерсени «пут кылып алуу» деген эмне?
.
«Пут кылып алуу» эл арасында ар кандай айкелдерге сыйынуу катары гана түшүнүлөт. Чындыгында, бул сөздүн кеңири мааниси бар жана өткөн замандарга гана тиешелүү көрүнүш эмес. Бир нерсени өзүнө пут кылып алган инсандын сөзсүз түрдө пут кылып алган нерсени «бул бир илах (сыйынууга татыктуу зат), мен буга сыйынуудамын» деп айтышы же ал нерсеге сежде кылуусу (алдына жыгылуусу) шарт эмес. Пут кылып алуунун негизинде адамдын бир нерсени же бир адамды Аллахка алмаштырып алышы жатат. Мисалы, бир адамдын ыраазычылыгын Аллахтын ыраазычылыгына алмаштыруу, бирөөдөн Аллахтан корккон сыяктуу коркуу же бирөөнү же бир нерсени Аллахты сүйгөн сыяктуу сүйүү. Куранда Аллах адамдардын Ага шерик кошкон путтарынын аларга бир пайда бере албастыгын төмөнкүчө билдирет:
.
Силер жалаң гана Аллахтан башка ар кандай путтарга сыйынуудасыңар жана ар кандай калптарды айтып жатасыңар. Чындыгында, силердин Аллахтан башка сыйынгандарыңар силерге ырыскы бергенге кудурети жетпейт; демек ырыскыны Аллахтан сурагыла, Ага кулдук кылгыла жана Ага шүгүр келтиргиле. (Анкебут Сүрөөсү, 17).
.
Путтардан кутулуп жалгыз гана Аллахты көздөгөн инсан жашап өткөн түп-тамырынан өзгөрүү эң алгач анын жүрөгүндө жашалат. Мурда өзүнүн каалоосуна, ар кандай ой жана караңгылык эрежелерге карап жүргүзгөн жашоосун мындан кийин жалаң гана Аллах ыраазычылыгын көздөп өткөрөт.
.
Аллахтын ыраазычылыгынын эң жогорусун тандоо деген эмне?
.
Турган жериңиз ири сел кырсыгына кабылса эмне кыласыз? Эң жогорку кабатка чыгып кутулууну күтөсүзбү же суу жогорулаган сайын бирден кабат өйдөгө чыгасызбы? Эң жогорку кабатка чыгууда тепкичтерди колдоносузбу же лифттиби? Мындай учурда адамды куткара турган эң натыйжалуу жолду тандоо акылга ылайык болот. Адам лифтти колдонуу менен эң жогорку кабатка чыгуу менен кыла ала турганынын эң жогоркусун кылган болот. Демек бул «эң жогоркусун тандоо» болот. Момун мусулман да колундагы бардык материалдык жана моралдык мүмкүнчүлүктөрүн, жашоосунун ар бир саатын, ал тургай ар бир секундасын Аллахтын ыраазычылыгына ылайыктуу колдонот. Муну кылууда ар кандай альтернативалар арасынан тандоо жасоо зарыл болуп калса, акылы жана совестин колдонуу менен аракет жасайт, башкача айтканда, Аллахтын ыраазычылыгын көздөйт. Аллахтын ыраазычылыгын максат кылуу менен бир иш жасоо Аллахтын ыраазычылыгынын эң жогоркусуна ылайыктуу аракет кылуу болот. .
Аллах Куранда мындайча билдирет:
Шек-күмөнсүз ыйман келтирип жакшы амалдарды кылгандар болсо; Биз чынында эң жакшы иштерди жасагандардын сыйлыгын жоготууга учуратпайбыз. (Кехф Сүрөөсү, 30).
.
Ар бир инсан динде жашоого мажбурбу?
.
Аллахтын бар экендигин түшүнө ала турган бир акыл деңгээлине жеткенден баштап, ар бир инсан Аллахтын буйруктарын аткарышы керек. Кедей болушу, майып болушу, оорулуу болушу, абдан бай жана абдан атактуу болушу же жогорку бийлик орунуна ээ болушу бир адамдын динди жашашына тоскоол эмес. Себеби, булардын эч кайсынысы адамдардын Аллахка кулдук кылуу үчүн жаратылуу чындыгын өзгөртө албайт. Куранда жалгыз гана физикалык жактан майыптыгы бар адамдардын диндин кээ бир өкүмдөрүнөн бошотулгандыгы билдирилген. Инсандын тили менен гана Мусулман экендигин айтышы жетиштүү эмес. Себеби ыйман келтирүү, тил менен бекемдөө менен бирге Аллахтын динин иш жүзүндө жашоо жана жашатуу менен мүмкүн болот. Аллах Куранда ыйман келтирген инсандарды бизге төмөнкүдөй өзгөчөлүктөрү менен сүрөттөп берет:
.
Дин ахлагынын жашанышы үчүн аракет кылган, зарыл болгондо диндин пайдасы үчүн өзүнүн пайдаларынан баш тарта алган, напсисинин өзүмчүл каалоолорун жеңе алган, башкалардын каталарын кечире алган, кыжырын токтотуп жумшак мамиле жасай алган, муктаждыкта болсо да башкаларга жардам бере алган, мал-мүлкүн Аллах жолунда каржаган, Аллахты көп эстеген, адилеттүү жана ушул сыяктуу ар кандай багыттарда аракет кылган адамдар… Булардын эч бири ооз менен эле ишке ашырылчу нерсе эмес. Албетте, «мен Мусулманмын» деп айтуу ыйман келтирүүнүн балким башталгыч баскычыдыр, бирок чыныгы ыйман Аллахтын буйруктарын, өкүмдөрүн толугу менен жашоо аркылуу гана мүмкүн болот.

ОТПРАВИТЬ КОММЕНТАРИЙ