Куран жана биология илими

Биология илими жалпысынан тирүү жаратылыш жөнүндөгү илимдердин жыйындысы болуп, тиричиликтин бардык кубулуштарын, жандыктардын түзүлүшүн жана функциясын, таркалышын, келип чыгышын, өөрчүшүн, бири-бири менен жана жансыз табийат менен болгон байланышын изилдеген илим.
Курани Каримде жаныбарлардын жамаат абалында болгондугун, ал гана эмес кээ бир жагынан алып караганда кадимкидей эле адамдарга окшош коомчулук абалында жашагандыгын мындайча кабарлайт:
«Жерде сойлоп жүргөн ар бир жаныбар, канаттары менен учуучу ар бир куш дал силер сыяктуу коомдор (үммөт-жамаат) абалында…» (Анаам сүрөсү, 38-аят).
Бул аятта коомчулук системасы ичинде жашаган жаныбарлар, өз коомдорундагы тартип жана ырааттуулукту камсыздоочу закон жана курал-эрежелерге өздөрүндөгү инстинкти аркылуу баш ийет. Окумуштуулар жаныбарлардын жана канаттуулардын акыл-эси жана зээндеринин болбогондугун, ошондой эле бүтүн жүрүм-турумдарынын инстинктке таянгандыгын ырасташкан.
XVIII-XIX кылымдарга чейин улана келген бул көз караш кийинчерээк өз баасын жогото баштаган жана жаныбарлардын азыраак өлчөмдө болсо да, кандайдыр бир деңгээлде акыл-эстеринин жана ойлорунун бар экендигин айткан көз караштар пайда боло башатаган.
Жаныбарлардын жүрүм-турумдары айрыкча соңку учурларда өтө дыккаттык менен изилденүүгө алынды жана натыйжада чындап эле алар коомчулук жашоосунда жашай тургандыктары ортого чыкты. Илим жана тажрыйба ортого койгон чындык боюнча жаныбарларды бири-бирине байлап туруучу социалдык бекем байланыштар бар. Кумурскалар жана аарылар сыяктуу бир катар жаныбарлар, кадимки эле бир мамлекеттин жараны сыңары бекем жана туруктуу закон-эрежелерге баш ийип жашашат. Ал гана эмес, бири-бирине ой-максаттарын түшүндүрүү үчүн өз араларында колдонуучу өздөрүнө таандык тилдеринин болгондугу да айтылууда. Уюмдашкан бирдиктүү аракеттин натыйжасы болгон бал азыгы курумдашкан коомчулук тарабынан өндүрүлүүчү продукту экендиги мурунтан белгилүү болсо да, жаныбарлардын кээ бир түрлөрүндө башкаруу бийлиги жана аткаруу бийлиги сыяктуу системиалардын ачылыштары жакынкы мезгилдерге гана таандык болду.
Жогорудагы аятта маалымдалган бул акыйкат окумуштуулардын узун убакыт үзгүлтүксүз изилдөөлөрүнүн натыйжасында гана жетише алган ийгиликтери жана илимдин ырастоосу менен да коштолгон Куран муужизасы. Анда эмесе ушул өңдөнгөн акыйкат чындыктарды кубаттай турган бир катар өрнөктөрдү Куран аяттарынын коштоосунда суна кетели.
Бал аары: Маалым болгондой эле бал аары – курт-кумурскалар классынын жаргак канаттуулар түркүмүнөн болуп, эне аары, эркек аарылар жана кызматчы аарылар тобунан туруучу, о.э. жамаатташкан система ичинде жашоочу жандык. Мына ушул керемет жандыктар туурасында Куранда да атайын «Нахл» («Бал аары») ысымында сүрө орун алган. Бул сүрөнүн аяттарында бал аарылар туурасында мындайча кабар берилет:
(Эй, Мухаммед), «Раббиң бал аарыга мындайча аян кылды: «Тоолорго, дарактарга жана адамдар байырлаган жерлерге уя салгын. Андан соң мөмөлөрдүн ар бир түрүнөн жегин жана Раббиң сен үчүн ыңгайлаштырып койгон жолдордон жүргүн! Алардын карындарынан түркүн түстүү бал-шербет чыгат. Ал бал-шербетте адамдар үчүн шыпаа бар. Албетте, бул иште ой жүгүртө билген коом үчүн далил-сабак бар» (Нахл сүрөсү, 68-69-аяттар).
Эгер аятка назар сала турган болсок, анда бал аарыга «Раббиң сен үчүн ыңгайлаштырып койгон жолдордон жүргүн!» деп айтылууда. Бул нерсе бал аарылардын коомчулук системасынын ичиндеги ырааттуу тартип-эрежелердин баарынан мурун, Жараткан тарабынан айтылган буйрукка баш ийгендигинен келип чыгууда. Бал аарылардын кыймыл-аракеттерин жана жүрүм-турумдарын изилдеген окумуштуулардын айтуулары боюнча, аарылар өздөрүнө таандык бий кыймылдары аркылуу өз араларында кандайдыр бир кабарлашуу өзгөчөлүгүнө ээ. Бал аарылар, бал жыйнала турган мөмө-гүлдөрдүн кайсыл жакта жана канчалык аралыкта тургандыгын ушундай бий кыймылдары аркылуу бир бирине толук билдире алышат.
Кумурскалар: Курт-кумурскалардын жаргак канаттуулар түркүмүнүн көпчүлүгүн түзүүчү кумурскалар да жамаатташкан жана уюгушкан абалда жашашат. Кумурскалардын кандайдыр бир буйрук менен иш кыла тургандыктары, өз ара бир катар милдеттерди бөлүштүрүшө тургандыгы, ар бири өз милдетин кемчиликсиз, так аткара тургандыгы, ал гана эмес араларында кандайдыр бир орток тилдеринин болгондугу соңку учурларда жүргүзүлгөн илимий изилдөөлөр жана тажрыйбалар ортого койгон ачылыштар. Курани Каримдин «Намл» («Кумурска») сүрөсүндө Сулайман пайгамбар куштардын жана кумурскалардын тилин түшүнгөндүгү жөнүндө айтылат:
«Тээ алар кумурскалар өрөөнүнө жеткен убактыларында, бир кумурска: «Эй, кумурскалар, уяларыңарга киргиле, дагы Сулайман жана анын аскерлери өздөрү сезбеген абалда силерди басып-жанчып кетишпесин» – деген эле. Сулайман кумурсканын бул сөзүнө жылмайып күлдү жана мындай деди: «Жаратканым, мени Сен мага жана ата-энеме ыроологон жакшылыктарыңа шүгүр кылууга жана өзүң ыраазы боло турган жакшы иштерди гана кылууга ылайык кылгын жана мени Өз берешен ыраайымың менен туура жүргөн пенделериңдин катарына киргизгин» (Намл сүрөсү, 18-19-аяттар).

Соңку кылымдардагы улуу ислам аалымдарынын бири Мухаммед Хамди Йазыр бул аятка түшүндүрмө берип жатып мындай дейт: « … Кумурскалар жаныбарлар дүйнөсүнө кызыккан көп адамдар тарабынан колго алынган жана алар туурасында көптөгөн укмуштуудай ойлор айтыла келген. Кумурскалардын жамаат абалында жашагандыгы баарына маалым болгондой эле алардын күч-кубаты жана тынымсыз эмгекчилдиги да белгилүү. Ал гана эмес, команда менен иш аткара тургандыгы, бири-бири менен кабарлаша тургандыгы, почтачыларынын жана текшерүүчүлөрүнүн да боло тургандыгы маалым болууда. Өз араларында кандайча сүйлөшкөндүктөрүн биле албасак да кандайдыр бир нерселерди түшүндүргөндүктөрүн кошумчалай кетүүгө болот.
Бул жерде мына бул мисалды бере кетели: Кумурскаларды изилдеген иликтөөчүнүн бири алардын уясынын алдына кант койору менен бир бөлүк кумурска келип аны жей баштайт. Ошол учурда канттын үстүнө бир аз спирт ичимдигин төгөт. Үстүнө спирт ичимдиги төгүлгөн кантты көргөн кээ бир кумурскалар андан качса, кээ бири андан жеп мас болуп калат. Иликтөөчү качкан кумурскаларды да, жеген кумурскаларды да башка-башка бойок менен бойоп койот. Качкан кумурскалар уяга кабар бергени кирип кетишет да бираз өткөндөн кийин көпчүлүк болуп келишип, мас болуп калган кумурскаларды өлтүрө башташат» (M. Hamdi Yazır, Hak Dini Kuran Dili, V, 3667-3668, İstanbul-1960).
Көчмөн куштар: Куранда куштар жөнүндө түрдүү окуяларга жана себептерге байланыштуу сөз кылынат. Алсак, Ибрахим, Йусуф, Давуд, Сулайман жана Иса пайгамбарлардын жашоо икаяларында да куштар туурасында кеп кылынган.

Макалабыздын киришинде жер жүзүндө жашаган бүтүн жаныбарлар жана куштардын коомчулук абалда жашагандыгын «жерде сойлоп жүргөн ар бир жаныбар, канаттары менен учуучу ар бир куш дал силер сыяктуу коомдор (үммөт-жамаат) абалында…» (Анаам сүрөсү, 38-аят) деген маанидеги Куран аяты менен белгилеп өттүк. Ал эми төмөндө сунула турган эки аят болсо, канаттуулардын Алла Тааланын кудуретине жана улуулугуна бекем баш ийип, моюн сунарын кабар берет:«Асман мейкиндигинде (жаратылгандагы максаттарына) моюн сундурулуп учкан куштарга жакшылап карашпайбы?! Аларды асман мейкиндигинде бир гана Алла кармап турат. Чындыгында бул иште ыйман келтире турган коом үчүн сабак-далилдер бар» (Нахл сүрөсү, 79-аят); «Алар үстүлөрүндө канаттарын жайган жана жыйган абалда учуп жүргөн куштарды көрүшпөдүбү?! Ал куштарды асманда Мээримдүү Алла гана кармап турат. Албетте, Ал – бардык нерсени көрүп туруучу» (Мүлк сүрөсү, 19-аят).
Куштардын жүрүм-турумунун илахий буйрукка бекем байланыштуу экендигине басым жасаган бул аяттар менен канаттууларды изилдеп иликтеген кээ бир илимий көрсөткүчтөр ортосунда бир кыйла жакындашуулардын болгондугун айтууга болот. Анткени эч бир тажрыйба көрбөгөн балапан куштардын эч кандай жол баштоочуга муктаж болбостон, келген жерине белгилүү мөөнөттө кайра кайтуу үчүн узун жана өтө машакаттуу чалкеш жолду эч жаңылбастан басып өтө алышын бир гана ал жаныбардын генетикалык кодуна жайгаштырылган кандайдыр бир «көч программасы» менен түшүндүрүүгө болот. Тынч океанында жашаган «mutton-bird» деген балапан кушка жүргүзүлгөн иликтөөлөрдүн биринде ал, 25 000 км узун жолдун баарын 8 санынын формасында учуп өткөн. Куш барчу жерине кайтуу үчүн бул аралыкты болгону бир жумалык кечигүү менен алты айда басып өткөн. Мындай узун, баш аламан жана машакатуу жолду эч жаңылбастан өз убагында басып өтүшү кандайдыр бир илахий программанын куштун нерв клеткаларына зарылдык катары жайгаштырылгандыгын айгинелеп турат.

Комментарий жиберүү