Аял менен эркектин изилденген жаңы психологиялык айрымачылыктары

Окумуштуулар аял менен эркектин анатомиялык айрымачылыктарынан тышкары психологиялык жаңы айрымачылыктарын табышууда.

Аял менен эркектин топурагы бир болгону менен экөө бири-биринен айрымаланып тураары белгилүү. Бул айрымачылыктар дене түзүлүшү жана психологиялык айрымачылыктарга бөлүнөт жана күндөн-күнгө илимдин өнүгүүсү менен алар көбүрөөк байкалууда. Аял менен эркектин табияты дене түзүлүшү жана психологиялары менен өзгөчөлөнөт.

Дене түзүлүшүнүн айрымачылыктары

Изилдөөчүлөрдүн бири аял менен эркектин дене түзүлүштөрүнүн айрымачылыктары тууралуу мындай дейт: “Эркек аялга караганда узун бойлуу, көлөмдүү жана үнү да жоонураак келет. Эркектин дене түспөлү аялга караганда тезирээк өсөт, ошондой эле жатындагы түйүлдүк эркек болсо, кызга караганда тезирээк ирделет. Эркектин булчуңдары жана дене күчү аялга караганда алдуурак. Ал эми аялдардын дене түзүлүшү эркектерге салыштырмалуу алсызыраак болгону менен аялдын организми ар кандай ооруларга, вирустарга туруктуураак келет.

Эркектин мээси аялдыкына караганда көлөмдүүрөөк, бирок аялдын мээси өзүнүн денесине салыштырмалуу чоңураак. Эркектин өпкөсү көбүрөөк дем киргизип чыгарат, ал эми аялдын жүрөгү эркектикине караганда тезирээк кагат.  Аял менен эркектин анатомиялык жана гендердик айрымачылыктарынан  тышкары башка өзгөчөлүктөрү да арбын. Мисалга, кыз бала эркек балага караганда тезирээк тили чыгат жана эртерээк балакатка жетет. Аялдардын угуу органдары эркектердикине караганда 2 эсе жакшыраак иштейт, ал эми эркектердин көрүү органдары күчтүүрөөк.

Бирок аял көргөн нерсесин тез жаттайт жана бир убакта бири-бирине байланышсыз нерселерди эске тута алат. Ал эми эркекке байланышсыз нерселерди бир убакта эске тутушу кыйын. Аялдар музыкага жакыныраак болушат, бирок музыка илимдеринде: композиция, симфония жаратууда эркектердин шыктары жогору.

Ошондой эле эркектер оор илимдерде: философия, саясат, экономика, математика, химия, физика жана башка мээге күч келтирген, терең изилдөөлөрдү талап кылган билимдерде аялдардан алдыда. Аялдар болсо жогорку илимдерге караганда исскуство жана чеберчиликке жакыныраак келишет.

Американын Пенсильвания штатында 2013-жылы аялдар менен эркектердин нерв клеткаларына өткөрүлгөн эксперимент ажайып натыйжаларды берген. Бул изилдөөдө мээ суюктугундагы молекулалардын  кыймылдары ченелген. Изилдөөлөрдүн натыйжасында аялдардын эки мээ жарым шарларынын нерв жипчелеринин байланыштары жакшы өнүккөнү аныкталган. Ал эми эркектердин мээ жарым шарларынын ичиндеги нерв жипчелери кубаттуурак экени байкалган. Бул нерсе аялдардын бир эле мезгилде бир нече жумушту атакара билгендигин айгинелесе, эркектер бир гана  нерсени кунт коюп аткарса, натыйжалуураак болоорун баяндайт.

Эгер окумуштуулардын тыянак чыгарууларына таянсак, мээнин эки чоң жарым шарынын бир мезгилде иштөөсүн талап кылган кайсы бир милдеттер бериле турган болсо, аялдар эркектерге караганда ийгиликтүү аткарып жетишээри белгилүү. Ошондой эле аялдар социалдык иштерде, адамдардын өңү түсүн, аты-жөнүн жаттап калууда  жөндөмдүүрөк. Анткени, жогоруда айтылгандай, аялдардын ассоциативдик эс тутуму күчтүү.

Психологиялык айрымачылыктар

Жогоруда баяндалган аялдар менен эркектердин анатомиялык айрымачылыктарынан улам, алардын психологиялык өзгөчөлүктөрү да аныкталат. Адамдын психологиясы анын анатомиялык түзүлүшүнө байланыштуу экени талашсыз. Мисалы, бир эле баш мээлердин ар түрдүү иштеши адамдын кыймыл-аракеттерине, сезимдерине таасирин тийгизет. Тагыраак айтканда, изилдөөлөргө ылайык, аялдын сол мээ жарым шары күчтүүрөк иштеп, сезимталдыгына таасир этсе, ал эми эркектердин оң мээ жарым шары кубаттуураак болуп, эмоциясын көтөрүп турат. Андыктан аял табиятынан баарлашуу, байланыш түзүү, кызматташууга жакын келет. Мындай сыпаттар анын энелик ролун аткаруусуна да жакшы өбөлгө түзөт.

Эркектер болсо эмоциясы күчтүүрөк болгондуктан, атаандашууга, иш алпарууга, мейкиндик талап кылууга жөндөмдүү. Ушул себептен улам эркек табиятынан мерген, согушкер жана баатырлык каармандыкка жакын болот. Ал эми кандайдыр бир маселеде аял өзүнүн туюу сезиминен пайдаланып, маселенин чоо жайына көңул бурса, эркек аны жалпы түрдө караштырып, логикалык анализ жүргүзөт.

Ошондой эле жагдайларга болгон көз караштарда, мисалы, дүнүйөлүк нерселерге аялдардын маани берүүсү күчтүү болгону менен стресс жана коркунуч туудуручу жагдайдарда аялдар “башын жоготуусу” менен байкоолугу да кошо жоголот. Бирок эркектин байкоолугу, кыраакылыгы мындай абалдарда мурдагыдан да курчуйт. Аял уккан нерселерине көбүрөөк көңүл бурса, эркек көргөн нерселерине айрыкча маани берет. Андыктан, “эркек көзү менен сүйсө, аял кулагы менен сүйөт” деп бекеринен айтылган эмес. Жалпы алып караганда аял менен эркектин психологиялык айрымачылыктарын төмөнкүдөй бөлүштүрсө болот: эркектерде: логика, жалпылоо, жалпысынан кабылдоо, абстракцияларга ылайыктуулук, мейкиндикте жана убакытта багыт алуу, техникалык багыт, ийгилик үчүн максат коюу, лидерликке умтулуу сезимдери күчтүү.

Ал эми аялдарда: туюп билүү, талдоо, маселенин чоо-жайына көңүл буруу, практикалуулук, жеңил колдуулук, сезгичтик, гуманитардык багыт, эреже сактоого ылайыктуу, башкалар менен мамиле түзүү максатын аркалоо жана баш ийүү жөндөмүдүүлүгү өнүккөн. Натыйжада  эркектер аялдарга салыштырмалуу  рационалдуу, акыл калчоочу, бекем, токтоо, катуу мүнөздүү, чечкиндүү, тырышчаак, тобокелдикке жакын,  өзүнө-өзү ишенүү сезими күчтүү, агрессивдүү, активдүү, жигердүү, жабык мүнөздүү, аз сүйлөөк келишет.

Ал эми аялдар эркектерге салыштырмалуу сезимтал, ийкемдүү, боорукер, аракетчил, жамаатчыл, мамилечил, тил табыша билген, табиттүү, тынчсызыраак, аткаруучу, тартип сактоого жөндөмдүү, шыктануучу, сылык, эмоционалдуу, көп сүйлөөк болушат.  Албетте,  бул жерде белгилеп кете турган нерсе жогорудагы айрымачылыктар аял менен эркектин теңсиздигин туюндурбайт. Аял менен эркектин өзгөчөлүктөрү бири-бирин толуктап турган композицияга окшош Жараткандын жаратылышынын кереметин баяндайт.

 
Пайдаланылган булактар: Тахира Нурхасан, “Аялдын укугу Куранда жана Инжилде”, 16-бет
Мортеза Мотаххари, “Исламдагы аял укуктары маселеси”, 405-бет.

https://lpgenerator.ru/blog/2014/02/09/muzhchiny-vs-zhenshiny-ili-pochemu-raznica-ne-znachit-neravenstvo/

Каныкей Жаманкулова

Комментарий жиберүү