Перс булуңунда камалып калган деңизчилердин шашылыш жардам сураган кайрылуулары кескин көбөйдү. Жакынкы Чыгыштагы согуш башталгандан бери Эл аралык транспорт кызматкерлер федерациясынын (ITF) жардам линиялары күн сайын деңизде камалып калган кемелердин экипаждарынан билдирүүлөрдү алып жатат. Көпчүлүгү үмүтсүз абалда өз өлкөлөрүнө кайтарууну суранышууда, айрымдары төлөнбөй калган айлык акыларын талап кылышууда, дагы башкалары жөн гана жашоо үчүн зарыл болгон негизги каражаттарды издешүүдө.
24-мартта жөнөтүлгөн каттардын биринде бир деңизчи өз кемесинин абалын өтө оор деп сүрөттөгөн: азык-түлүк запасы түгөнүп баратат, ал эми экипаж мүчөлөрүнүн биринин саламаттыгы начарлап жатат. Ал: «Тез арада тамак-аш, ичүүчү суу жана негизги керектөөлөр керек» — деп жазган.
ITF билдиргендей, жаңжал башталгандан бери бир айдын ичинде деңизчилерден миңден ашык билдирүү түшкөн. Бул адамдардын көбү Ормуз кысыгында жана анын айланасында камалып калган. Кризис АКШ менен Израилдин Иранга каршы соккуларынан кийин күчөгөн аскердик чыңалуунун фонунда пайда болду.
Эл аралык деңиз уюму (IMO) да кризистин масштабын тастыктап, Перс булуңунда болжол менен 20 миңдей деңизчи камалып калганын билдирди. Февралдын аягынан бери бул аймактагы окуяларда кеминде 8 деңизчи же порт кызматкери каза болгон.
Деңизчилердин окуялары коркуу жана туруксуздуктун сүрөтүн чагылдырат. Айрымдары «согуш аймагы» деп жарыяланган жерде өз укуктары тууралуу билүү үчүн профсоюздарга кайрылышууда. Башкалары кемелерине жакын жердеги жардырууларды видеого тартып, ал жерден чыгып кетүүгө жардам сурашууда.
ITFтин араб өлкөлөрү жана Иран боюнча аймактык координатору Мохаммед аль-Рашди кырдаалды «өзгөчө жана шок кылуучу» деп атап, «кеңири коркунуч» тууралуу айтты. Анын айтымында, ал түн ортосунда интернетке кыска убакытка гана кире алган деңизчилерден чалууларды алат. Бир деңизчи: «Биз бул жерде бомбалоонун бутасына айландык. Өлгүбүз келбейт. Сураныч, бизди бул жерден чыгарыңыздар» — деп кайрылган.
Адатта аймак «согуш зонасы» деп жарыяланганда, деңизчилерге кошумча укуктар берилет — мисалы, компаниянын эсебинен мекенине кайтаруу жана айлык акыны жогорулатуу. Бирок практикада, айрыкча стандарттык келишимдери жок деңизчилер олуттуу кыйынчылыктарга туш болушууда.
18-марттагы билдирүүлөрдүн биринде бир деңизчи компания экипаждын кемеден чыгуу өтүнүчтөрүн четке кагып жатканын жазган. Себеп катары Ирактан учуулар жок экенин айткан, бирок башка жолдорду издөөдөн баш тарткан. Натыйжада экипаж кооптуу шарттарда жүктөө иштерин улантууга мажбур болгон.
Башка жардам берүүчү уюмдар да кырдаал начарлап жатканын билдиришүүдө. ISWAN деңизчилердин жыргалчылыгын камсыз кылган коммерциялык эмес уюму согуш башталгандан бери кайрылуулар 15–20% көбөйгөнүн, алардын үчтөн бири мекенге кайтуу маселесине байланыштуу экенин айтты.
Каржылык маселелер да чоң көйгөй. ITF маалыматына ылайык, кайрылуулардын жарымы айлык акыга байланыштуу. Айрым деңизчилер коркунучка карабай, кайтып кетүүгө каражаты жок болгондуктан кемеде калышууда. Бир учурда, бир деңизчи согуш аймагындагы күнүмдүк эмгек акысы 16 доллардан 35 долларга чейин көтөрүлөбү деп сурап, айрым кемелердеги жумуш шарттарынын начардыгын баса белгилеген.
Адистердин айтымында, бул деңизчилер тобу башкаларга караганда көбүрөөк тобокелчиликке кабылат, анткени алардын келишимдери, адатта, согуш аймактарындагы жумушту камтыбайт жана жумуш берүүчүлөр көп учурда суроо-талаптарга жооп беришпейт. Мындай учурда профсоюздар кеме кайсы өлкөнүн туусу алдында жүрсө, ошол өлкөнүн бийликтери же порт жетекчилиги аркылуу жардам көрсөтүүгө аракет кылышат. Ошентсе да көптөгөн иштер чечилбей калууда. Кагылышуулар уланып жаткан шартта миңдеген деңизчилер кооптуу суулардан чыгып кетүү мүмкүнчүлүгүн күтүп жатышат.