28-февралда Израиль Иран Ислам Республикасына каршы кеңири аскердик операция баштады. Расмий түрдө Тель-Авив менен Вашингтондун максаты Ирандын өзөктүк жана аскердик мүмкүнчүлүктөрүн алсыратуу жана келечектеги коркунучтарды жоюу деп жарыяланган. Бирок майдандагы, аймактардагы жана дүйнөлүк деңгээлдеги чындык башкача. Төмөндө Израилдин Иранга каршы операциясынын чыгымдары, стратегиялык белгисиздиктери жана анын эл аралык абройуна тийгизген таасири каралат.
Оор каржылык жүк
Израиль Иранга каршы операцияда көп чыгымдарга учуроодо. Өкмөт 2026-жыл үчүн улуттук бюджетти кайра карап чыгып, коргонуу тармагына жүздөгөн миллиард шекель бөлгөн. Коргонуу чыгымдары 32 миллиард шекелден ашык көбөйдү, ал эми жарандык программалар кыскартылды. Борбордук банк бул согуштук чыгымдар экономикалык коркунучтарды көбөйтүп, өсүштү жайлатышы мүмкүн экенин эскертти.
Ошол эле учурда дүйнөлүк энергетика баалары да жогорулады, анткени бул кагылышуу Перс булуңундагы кеме каттамдарын бузду. Мунайдын баасы баррелине 100 доллардан ашты, ал эми каржы рыноктору акциялардын баасын төмөндөтүү менен реакция кылышты.
Бул чыгымдар жөн гана кыска мөөнөттүү төлөм эмес. Газадагы мурунку согуштардын тажрыйбасы көрсөткөндөй, узакка созулган зордук-зомбулук мамлекеттин экономикалык негиздерин олуттуу алсыратат. Азыркы кагылышуунун күчөшү бул таасирлерди дагы да күчөтөт.
Белгисиз стратегия
Израилдин коопсуздук боюнча талдоочулары акырындык менен Иранга каршы операция башталардан мурда саясий максаттарга жетүү үчүн так стратегия болбогонун моюнга ала башташты. Аскердик басым жана бийликти өзгөртүү аракети менен коштолгон план ийгиликсиз болду. Иран саясий жактан туруктуу бойдон калууда, анын аскердик мүмкүнчүлүктөрү зыян тартууда, бирок толугу менен жок кылынган жок.
Европа, Жакынкы Чыгыш жана Азия өлкөлөрүнүн дипломаттары менен лидерлери кагылышуунун кеңейип кетүү коркунучу тууралуу тынчсыздануусун билдирип, түздөн-түз аскердик колдоо көрсөтүүдөн баш тартышты.
Символдук чыгымдар: дүйнөлүк аброй
Израилдин бийликтери үчүн эң олуттуу көйгөйлөрдүн бири – эл аралык аброй. Израил Иранды бомбалоодо аскердик объекттер менен катар маданий жана жарандык инфраструктураны да бутага алган. Чабуулдарда Иран шаарларындагы ЮНЕСКОнун дүйнөлүк мурас объекттери жабыркаган, бул дүйнөнүн көп жеринде эл аралык согуш мыйзамдарын бузуу катары каралат.
Ошол эле учурда бул согушка каршы дүйнө жүзүндө нааразылык акциялары өтө баштады. Жүз миңдеген адамдар аскердик чыңалуунун күчөшүнө каршы митингдерге чыгып жатышат, айрым учурларда алар зордук-зомбулук менен коштолгон. Израиль менен салттуу жакын мамилеси бар өлкөлөрдө да саясатты өзгөртүү талабы күчөп жатат. Өзүн демократиялык жана моралдык мамлекет катары көрсөтүп келген өлкө үчүн бул олуттуу стратегиялык артка кетүү болуп саналат.
Ички саясий чыгымдар
Израилдин ичинде да согуш саясий талкууну өзгөрттү. Экономикалык тынчсыздануулар, резервдеги аскерлерге түшкөн басым, баалардын өсүшү жана мүмкүн болгон жоготуулар коомдук нааразылыкты күчөтүүдө. Согуштук абалдын улануусу адамдардын күнүмдүк жашоосуна басым жасап, өкмөт менен коомдун ортосундагы мамилени түп-тамырынан өзгөртүп жатат.
Жыйынтык
Израиль азыр аскердик согуштан да оор кырдаалга туш болуп турат. Иранга каршы операциянын чыгымдары чыныгы, жогору жана көп кырдуу. Экономикалык жактан алганда, ал улуттук жана дүйнөлүк экономикага кысым көрсөтөт. Стратегиялык жактан чыгуунун же сүйлөшүүлөрдүн так жолу көрүнбөйт. Саясий жана моралдык жактан болсо Израиль дүйнөлүк деңгээлде коопсуздугун коргогон өлкө катары эмес, чабуул жасаган тарап катары кабыл алынышы мүмкүн деген коркунуч бар. Мындай образ кымбат аскердик операциялардан, ракеталардан жана дипломатиялык билдирүүлөрдөн да узак мөөнөттүү таасир калтырышы мүмкүн.