Батыш жана аймактык ЖМКлар АКШ менен Израилдин Иранга каршы агрессиясы стратегиялык туңгуюкка кептелип, агрессорлор үчүн ири жеңилүүлөргө алып келгенин моюнга алышты.
АКШ жана Израил режими Ислам Республикасына каршы мыйзамсыз согуш баштагандан бери жарыяланган максаттардын бири да ишке ашкан жок. Согуш жарандык калкка каршы массалык чабуулдар менен коштолуп, анын натыйжасында бейкүнөө адамдар, анын ичинде окуучулар да курман болду.
Мунун ордуна Вашингтон менен Тель-Авивде так стратегия жана саясий багыт жок экени тууралуу далилдер көбөйүүдө. Тез арада гуманитардык, коопсуздук жана экономикалык кризиске айланган бул жаңжал эки жумага созулган алсыз элдешүү менен аяктап, кийин АКШ президенти Дональд Трамп тарабынан узартылган. Бирок агрессиянын толук токтошу али алыс жана келечеги белгисиз бойдон калууда.
Ар кандай көз караштагы дүйнөлүк ЖМКлар агрессорлор жашырууга аракет кылган ачуу чындыктарды ачыкка чыгара баштады. Алардын материалдары согушту баштаган державалар өздөрүнө өздөрү зыян келтирип жатканын көрсөтөт.
Батыш ЖМКлары чыгымдардын чоңдугун ачып көрсөтүүдө
The New York Times басылмасы Пентагондун мурдагы кызматкерине шилтеме берип, Ирандагы согуштун каржылык жүгү АКШнын экономикасына узак жылдар бою таасир этерин эскертет.
Трамп «тынчтык келишимин» жарыяласа да, Вашингтон Бахрейн, Катар, Кувейт, БАЭ, Сауд Арабиясы жана Түркиядагы бузулган базаларын калыбына келтирүүгө, ошондой эле Ирандын дрондорунан коргонуу чараларын күчөтүүгө аргасыз болот.
Гезит Трамп администрациясынын ишмердүүлүгүндөгү ачык эместикке да көңүл бурду. Ак үйдүн бюджет башкармалыгынын директору Рассел Воут Конгресске жалпы чыгымдар боюнча так баа жок экенин билдирген.
Көз карандысыз эсептөөлөр боюнча, алгачкы алты күндө эле 11,3 миллиард доллар сарпталган, ал эми жалпы чыгымдар 25–35 миллиард долларга жеткен.
Афганистан менен Ирактагы согуштарда триллиондогон долларлар текке кеткенин эске алып, гезит коррупция жана натыйжасыз башкарууга каршы атайын башкы инспектор дайындоону талап кылды.
Британиянын The Guardian басылмасы Улуттук саламаттык сактоо системасына түз таасир тууралуу жазды. Ормуз кысыгы аркылуу жеткирүүлөр токтогондуктан, шприц, тамчылаткыч, колкап жана медициналык жабдууларды өндүрүүгө керектүү нефть-химиялык продукциялар жетишсиз болуп калды.
Мунай баасы 40 пайызга өсүп, дүйнөлүк колкап өндүрүшүнүн жарымын көзөмөлдөгөн Малайзия өндүрүүчүлөрү бааларды 50 пайызга көтөрүшкөн. Англиянын саламаттык сактоо кызматынын жетекчиси Жим Маки кырдаалды «чоң сокку» деп атап, өкмөттөн шашылыш каржылоо бөлүүнү суранды.
BBC маалыматына ылайык, Улуу Британиянын вице-премьер-министри Даррен Жонс жарандар кеминде сегиз ай бою электр энергиясы, азык-түлүк жана авиабилеттердин кымбатташын сезерин моюнга алган.
Эл аралык валюта фонду Британиянын экономикалык өсүшү быйыл 0,8 пайызга чейин төмөндөйт деп болжолдоп, Лондон жеткирүү көйгөйлөрүн чечүү үчүн өзгөчө комитет түзгөн.
CNN телеканалы да Тегерандын туруктуулугун белгиледи. АКШнын деңиз блокадасына карабастан, Иран ички басым жана шайлоолор жакындап жаткан шартта Трамп биринчи болуп чегинет деп эсептөөдө.
Аналитиктердин айтымында, Иран мунай өндүрүшүн дагы 2–3 ай сактай алат, айрыкча Пакистан тараптан жаңы дипломатиялык сигналдар эске алынса.
Al Jazeera Иранда басым жасоо рычагдары бар экенин баса белгилейт. Ормуз кысыгы Тегерандын эң күчтүү стратегиялык куралы бойдон калууда. АКШ жарыялаган деңиз блокадасы Иранды алсыраткан жок, тескерисинче айрым жагынан анын позициясын бекемдеди.
Эгер кысык толугу менен жабылса, дүйнөлүк мунай баасы кескин өсүп, АКШ жана анын союздаштарына чоң зыян алып келмек.
Ирандын географиялык жайгашуусу, дрондор жана ракеталар арсеналы, ошондой эле деңиз миналары АКШнын толук көзөмөл орнотуусун мүмкүн эмес кылат.
Мунайдын Кытайга экспорту уланууда, бул «максималдуу басым» саясатын ишке ашырууну кыйындатат.
Al Jazeera келтирген эксперттер кризисти чечүүнүн жалгыз жолу — сүйлөшүүлөр жана альтернативалуу жолдорду издөө экенин белгилешет.
Ислам Республикасынын өзүн-өзү камсыздоого негизделген «каршылык экономикасы» дагы бир жолу туруктуулугун көрсөттү.
Агрессорлор ресурстарын түгөтүп, ички нааразылыкка туш болуп жаткан учурда, Иран өзүнүн суверенитетин жана аймактагы укуктарын коргоп бекем турууда.
Чыныгы тынчтык коркутуу аркылуу эмес, Ирандын мыйзамдуу кызыкчылыктарын урматтоо жана тышкы кийлигишүүнү токтотуу аркылуу гана орнойт. Каршылык огу жана иран эли бекем, анткени жеңиш чыдамкай жана адилет тарапта.