Тегеран менен Вашингтондун ортосундагы дипломатиялык байланыштар кайрадан активдешкени менен, туруктуу келишимге жетишүү мүмкүнчүлүгү дагы эле белгисиз бойдон калууда. Акыркы мезгилде Тегеран менен Вашингтондун ортосундагы билдирүүлөрдү алмашуу процесси кайра-кайра өзгөртүлүп жаткан шартта сүйлөшүүлөрдүн келечеги боюнча түрдүү пикирлер айтылууда.
Бул тууралуу ирандык саясий эксперт Мохсен Пакаин «EcoIran» басылмасына берген маегинде билдирди.
Ал келишимдин «эки тараптуулугуна» токтолуп, АКШнын карама-каршы аракеттери жана бир тараптуу басым көрсөтүүгө умтулуусу келишимге алып барбай, тескерисинче, аларды ого бетер татаалдаштырып жатканын белгиледи.
Анын айтымында, Иран менен АКШнын ортосундагы дипломатиялык байланыштар кайрадан карама-каршы билдирүүлөрдүн, документтерди кайра карап чыгуулардын жана жаңы баалоолордун толкуну менен коштолууда. Мындай шартта туруктуу макулдашууга жетишүү мүмкүнчүлүгү боюнча талкуулар мурдагыдан да көбүрөөк талаш-тартыш жаратууда.
Бир тараптан Вашингтон жөнөткөн билдирүүлөрдүн тексттери улам-улам оңдолуп жатканы жана Тегеран жаңы баалоолорду сунуштап жатканы тууралуу маалыматтар тараса, экинчи жагынан, АКШнын расмий позицияларындагы карама-каршы билдирүүлөр уланып жатканы келишимге чыныгы эрктин бар экендигине күмөн саноолорду күчөттү.
Мындай шартта айрым талдоочулар болуп жаткан окуяларды келишимге жетүү жолундагы так прогресс катары эмес, эки өлкөнүн дипломатиясындагы деградация процессинин көрүнүшү катары баалашууда. Алардын пикиринде, ар бир тарап сүйлөшүү үстөлүндө көбүрөөк артыкчылыкка ээ болуу үчүн басымды күчөтүүгө аракет кылууда. Бирок азырынча тараптар макулдашкан так жана түшүнүктүү алкак түзүлө элек.
Ушул контекстте эксперт Мохсен Пакаин учурдагы кырдаалдын өзгөчөлүктөрүн жана сүйлөшүүлөрдүн келечегин талдап чыкты.
Пакаин Иран менен АКШнын ортосундагы билдирүүлөрдүн алмашуу процессине баа берип жатып, америкалык тараптын билдирүүлөрүнө улам-улам өзгөртүү киргизилип жатканын жана Иран тарабынан жаңы баалоолор сунушталып жатканын белгиледи. Анын айтымында, бул көрүнүштөр өз алдынча туруктуу макулдашууга жакындап калганды билдирбейт.
Ал эл аралык дипломатиялык практикада келишим эки тараптуу процесс экенин белгиледи. Башкача айтканда, эки тараптын тең кызыкчылыктары жана кооптонуулары эске алынышы керек. Эгер тараптардын бири өзүнүн гана көз карашын таңуулап, экинчи тараптын талаптарын эске албай койсо, анда аны толук кандуу «келишим» деп атоого болбойт. Мындай жараян бир тараптуу таңуулоого көбүрөөк окшош болуп, адатта ийгиликсиз аяктайт.
Эксперт АКШнын, айрыкча Дональд Трамптын президенттик доорундагы аракеттерине токтолуп, Вашингтондун расмий позицияларында туруктуулук жана стратегиялык ырааттуулук жетишсиз экенин айтты.
Анын сөзүнө караганда, айрым учурларда келишим түзүлүшү мүмкүн экени айтылса, башка учурларда согуш сценарийи талкууланат. Дагы бир учурда Ирандын өзөктүк программасын толугу менен токтотуу талабы коюлат. Пакаиндин пикиринде, бул АКШнын Иранга карата саясатында туруктуу багыт жок экенин көрсөтөт.
Ал муну Иранга каршы багытталган узак мөөнөттүү басым көрсөтүү стратегиясынын бир бөлүгү катары баалады. Анын айтымында, мындай ыкманын негизги максаты — Тегеранга психологиялык жана саясий басым көрсөтүү аркылуу анын позициясын өзгөртүүгө аракет кылуу.
Ошол эле учурда ал Иран мындай кысымдардан алсырап кеткен жок жана өзүнүн позициясында бекем бойдон калууда деп белгиледи.
Пакаиндин айтымында, Иран бул маселеде өзүнүн аскердик мүмкүнчүлүктөрүнө, согуштук тажрыйбасына, дипломатиялык сүйлөшүү жүргүзүү жөндөмүнө жана ички коомдук колдоосуна таянат. Анын пикиринде, дал ушул факторлор бир тараптуу басым көрсөтүү мүмкүнчүлүгүн чектеп турат.
Эксперт ошондой эле Ирандын аймактагы геосаясий ролуна, айрыкча Ормуз кысыгындагы маанилүү позициясына токтолду. Ал Тегеран коопсуздукка байланыштуу өзгөрүүлөргө жана душмандык аракеттерге жооп берүүдө акылга сыярлык жана өз ара жооп кайтарууга негизделген саясат жүргүзүп жатканын белгиледи.
Пакаин ошондой эле Иран менен АКШнын ортосундагы азыркы билдирүүлөрдүн алмашуусун макулдашууга сөзсүз жакындап калды деп чечмелөөгө болбой турганын айтты. Анткени дипломатиялык процесстер менен катар башка оюнчулар дагы бул теңдемеге таасир этүүдө.
Ал сүйлөшүүлөргө аймактык лоббилердин, өзгөчө Израилдин лоббисинин тийгизген таасири тууралуу суроого жооп берип жатып, бул күчтөр Вашингтондун чечим кабыл алуу процессине таасир көрсөтүү аркылуу сүйлөшүүлөрдүн жүрүшүн өзгөртүүгө аракет кылып жатканын белгиледи.
Анын пикиринде, АКШ менен Израилдин стратегиялык максаттарынын айрымдары, өзгөчө Трамп менен Биньямин Нетаньяхунун Ирандын аймактык мүмкүнчүлүктөрүн чектөө маселесиндеги көз караштары окшош. Бирок тактикалык деңгээлде айрым айырмачылыктар болушу мүмкүн.
Пакаин сөзүнүн соңунда аймактагы айрым күчтөрдүн негизги максаты Ирандын ролун чектөө экенин белгиледи. Бирок анын айтымында, Иран Ислам Республикасынын мамлекеттик түзүмү жана стратегиялык мүмкүнчүлүктөрү бул максаттын толук ишке ашуусуна тоскоол болот.