Американын технологиялык жана инвестициялык гиганттары — SpaceX жана Google компанияларынан тартып Goldman Sachs банкы менен Питер Тилдин инвестициялык фонддоруна чейин — өздөрүнүн аскердик келишимдери жана аймактык өкүлчүлүктөрү аркылуу Жакынкы Чыгыштагы (Батыш Азиядагы) АКШ менен Израилдин аскердик машинасынын ишин колдоп келишет.
28-февралдан бери АКШ, Израиль жана алардын аймактагы өнөктөштөрү иран элине каршы кылмыштуу аракеттерди жүргүзүп жатышат.
Бир караганда согуштун отун ушул өлкөлөрдүн армиялары гана тутантып жаткандай сезилиши мүмкүн. Бирок каржылык документтерди, аскердик келишимдерди жана ондогон технологиялык жана инвестициялык гиганттардын аймактык кеңселеринин ишмердүүлүгүн талдоо көрсөткөндөй, мунун артында Уолл-стрит менен Кремний өрөөнүнүн татаал түзүмдөр тармагы турат. Алар АКШ менен Израилдин аскердик программаларын каржылап гана тим болбостон, алардын түздөн-түз аткаруучулары, чалгындоо өнөктөштөрү жана инфраструктуралык камсыздоочулары болуп саналат.
Илон Масктын SpaceX компаниясынан баштап Google компаниясына чейин, Питер Тилдин фонддорунан тартып Goldman Sachs жана JPMorgan сыяктуу ири банктарга чейин — алардын баары согуш, тыңчылык жана «акылдуу» куралдарды түзүү боюнча камсыздоо чынжырына документалдык түрдө тартылган.
АКШнын Коргоо министрлигинин расмий документтерине, жашыруундуктан чыгарылган келишимдерге жана аймактык өкүлчүлүктөрдүн каттоо маалыматтарына негизделген бул баяндама каржылык жана аскердик кызыкчылыктардын өз ара байланышын айкын көрсөтөт.
SpaceX: Starlinkтен Иранга каршы камикадзе-дрондорго чейин
SpaceX көптөн бери жөн гана жеке космостук компания болуудан калган. Пентагондон түз каржылоо алып, ал АКШнын ракетага каршы коргонуу жана байланыш тармагынын негизги тиректеринин бирине айланды.
- Трамптын «Алтын күмбөз» долбоору: АКШнын Космостук күчтөрү менен түзүлгөн 22,9 миллиард долларлык келишимдин алкагында SpaceX «космостук маалымат тармагынын магистралын» долбоорлоо жоопкерчилигин өзүнө алган.
- SB-AMTI системасы: 4,16 миллиард долларлык өзүнчө келишим боюнча компания абадан келүүчү коркунучтарды көзөмөлдөө системасын иштеп чыгууда. Анын алгачкы тыңчы спутниктер тобу 2028-жылга чейин орбитага чыгарылары пландалууда.
- Starshield программасы: АКШнын Космостук күчтөрү Starlinkтин аскердик версиясы болгон Starshield системасын колдонуу боюнча жалпы көлөмү 13 миллиард долларга жеткен 10 жылдык программаны бекиткен. Бул долбоордо негизги камсыздоочу катары SpaceX иш алып барууда.
Бирок компаниянын ролу ири келишимдер менен эле чектелбейт. Reuters жана The Wall Street Journal басылмаларынын иликтөөлөрүнө ылайык, Starlink тармагы АКШ менен Израилдин Иранга каршы гибриддик согушунун негизги элементтеринин бири катары колдонулган.
Маалыматтарга ылайык, Starlink Lukas аттуу камикадзе-дрондорду башкарууга түздөн-түз катышып, аларга реалдуу убакыт режиминде видео байланыш камсыздаган. Ошондой эле 2026-жылдын январында АКШ өкмөтү Ирандын аймагына 6 миңге жакын Starlink терминалын жашыруун киргизген деп айтылууда.
SpaceX ракеталарды көзөмөлдөөчү спутниктерди иштеп чыгуу үчүн дагы 2 миллиард доллар алган жана Космостук күчтөр менен учуруу кызматтары боюнча мөөнөтсүз келишимге ээ.
Google: Израил армиясынын кызматындагы булут технологиялары
Google компаниясынын ээси болгон Alphabet да бул процесстерден четте калган эмес.
Google менен Amazon компаниялары Израиль өкмөтү менен биргеликте түзгөн 1,2 миллиард долларлык «Nimbus долбоорунун» алкагында мамлекеттик органдардын, чалгын кызматтарынын жана Израил армиясынын купуя маалыматтары Google компаниясынын корголгон серверлерине көчүрүлгөн.
Жашыруун документтерге ылайык, Google Израилдин Коргоо министрлиги менен дагы өзүнчө келишим түзүп, аскердик түзүмдөргө маалыматтарды талдоо жана машина аркылуу үйрөнүү технологияларын колдонууга мүмкүнчүлүк берген атайын инфраструктура түзгөн.
Компаниянын айрым кызматкерлери мындай технологиялар активдүү аскердик жаңжал шартында колдонулуп жатканына тынчсыздануусун билдиришкен.
Google Израилде Тель-Авив жана Хайфа шаарларында жайгашкан эки ири изилдөө жана өнүктүрүү борборуна ээ.
Венчурдук капиталисттер: согуш индустриясынын каржылоочулары
Кремний өрөөнүндөгү ири инвестициялык фонддор дагы аскердик тармакка терең аралашкан.
Andreessen Horowitz (a16z)
Бул фонд коргонуу, аэрокосмос жана улуттук коопсуздук тармагына инвестиция салуучу American Dynamism фондуна 1,176 миллиард доллар бөлгөн.
Фонд төмөнкү компаниялардын негизги инвесторлорунун бири болуп саналат:
- Anduril — автономдуу жана өлтүрүүчү курал системаларын иштеп чыгат;
- Shield AI — учкучсуз учуучу аппараттарды чыгарат.
Эки компания тең Пентагондун каражаттары менен иш алып барат.
Founders Fund (Питер Тил)
Бул фонд тыңчылык жана интеллектуалдык курал индустриясынын каржылык канаты катары мүнөздөлөт.
CIAнын баштапкы каржылоосу менен түзүлгөн Palantir компаниясы Израилге көзөмөлдөө системаларын берген деп айтылат. Маалыматтарга ылайык, компания Газа секторундагы палестиналыктар боюнча маалыматтык базаларды түзүүгө жардам берип келет.
Sequoia Capital
Фонд акылдуу камикадзе-дрондорду чыгарган Stark компаниясынын жана Пентагон үчүн канаттуу ракеталарды иштеп чыккан Mach Industries стартапынын негизги инвесторлорунун бири болуп саналат.
Компания Израилдин Герцлия шаарында өз кеңсесин ачкан.
Уолл-стрит банктары: согуштун демөөрчүлөрү
- Goldman Sachs, JPMorgan, Morgan Stanley, Citigroup, Barclays, UBS жана Wells Fargo сыяктуу банктар Lockheed Martin, Northrop Grumman жана Boeing сыяктуу коргонуу гиганттарынын акцияларынын ири пакетине ээ.
- Goldman Sachs жаңы куралдануу жарышынан пайда табууну каалаган инвесторлор үчүн негизги ортомчу катары өзүн ачык көрсөтөт.
- Бул банктардын көпчүлүгүнүн Израилде жана Бириккен Араб Эмираттарында кеңселери бар.
Суверендүү фонддор: күтүлбөгөн инвесторлор
Перс булуңундагы өлкөлөрдүн суверендүү фонддору дагы бул каржылык байланыштардан четте калган эмес.
Катардын инвестициялык фонду (QIA) жана Сауд Арабиясынын мамлекеттик инвестициялык фонду
- Израилдин ZIM кеме ташуучу компаниясынын тиешелүүлүгүнө жараша 12,3% жана 10,2% акциясына ээ.
- Ошондой эле алар Жаред Кушнер жетектеген Affinity Partners фондунун негизги каржылоочулары болуп эсептелет.
Корутунду
Бул баяндама америкалык каржы рынокторунда иш алып барган көптөгөн экономикалык гиганттардын кош ролун көрсөтөт. Алар бир жагынан бизнес жүргүзүп жаткандай көрүнгөнү менен, экинчи жагынан согуштук камсыздоо чынжырларын, тыңчылык системаларын жана аскердик технологияларды каржылоого катышып жатышат.
Ракеталарды көзөмөлдөөчү спутниктерден тартып камикадзе-дрондорго жана жасалма интеллектке чейин — бул тармактардын өнүгүшү ушул капиталдык жана технологиялык инфраструктурага таянат.
Тель-Авивден Дубайга чейин созулган бул кеңири тармак бизнес менен согуш индустриясынын ортосундагы чек көп учурда ойлогондон алда канча жука экенин көрсөтөт.