Ирандын коргоо министринин милдетин аткаруучу ислам өлкөлөрүнүн биргелешкен коопсуздук механизмин түзүүгө чакырып, түркиялык кесиптеши менен телефон аркылуу сүйлөшүүдө аймактан тышкаркы күчтөрдүн катышуусу туруксуздуктун булагына айланганын билдирди.
Бригадалык генерал Мажид Ибн Реза менен Түркиянын коргоо министри Яшар Гүлер аймактагы кырдаалды, 27-июнда Иран менен АКШнын ортосунда жетишилген ок атышууну токтотуу боюнча келишимдин аткарылышын, ошондой эле Тегеран менен Анкаранын ортосундагы коргонуу жана коопсуздук тармагындагы кызматташтыкты чыңдоо жолдорун талкуулашты.
Ок атышууну токтотуу режими Исламабадда кабыл алынган 14 пункттан турган өз ара түшүнүшүү жөнүндө меморандум менен бекитилген. Документ бардык багыттарда, анын ичинде Ливанда да аскердик аракеттерди дароо жана туруктуу токтотууну карайт. Макулдашууга ылайык, АКШ жана анын союздаштары Иранга жана Ливанга каршы бардык аскердик аракеттерин толугу менен токтотууга тийиш.
Ибн Резанын айтымында, Тегеран бул келишимди «аймактагы туруктуулукту калыбына келтирүүгө көмөктөшүү үчүн» жана достук мамиледеги коңшу мамлекеттердин өтүнүчү менен кабыл алган. Ошол эле учурда ал АКШга ишеним жок экенин белгилеп, Вашингтон мурда да өз милдеттенмелерин аткарбай келгенин айтты.
«АКШ өз убадаларын көп жолу бузгандыктан, биз каршы тарапка ишенбейбиз», — деди Ибн Реза. «Ирандын Куралдуу күчтөрү толук күжүрмөн даярдыкта турат жана келишимдин ар кандай бузулушуна теңме-тең жооп кайтарат».
Ал ошондой эле Израилдин Газадагы, Ливандагы, Сириядагы жана Ирандагы аракеттерин айыптап, АКШнын үзгүлтүксүз колдоосу Израилге туруксуздук жаратуучу саясатын улантууга жана мурдагыдан да чечкиндүү аракет кылууга мүмкүнчүлүк берип жатканын билдирди.
Ибн Реза ислам өлкөлөрүн мындай саясаттын уланышына жол бербөө үчүн практикалык биримдикти жана тилектештикти көрсөтүүгө чакырды.
Ал Иран, Түркия, Пакистан, Сауд Арабиясы, Египет жана башка мусулман мамлекеттерин камтыган ислам өлкөлөрүнүн коопсуздук альянсын түзүү боюнча Ирандын сунушун дагы бир жолу кайталады.
«Акыркы согуш аймактын коопсуздугун дал ушул аймактагы мамлекеттер өздөрү камсыз кылышы керек экенин көрсөттү», — деди ал. «Чет өлкөлүк күчтөрдүн катышуусу коопсуздукту камсыз кылбастан, ишенимсиздикти, белгисиздикти жана коопсуздукка болгон тынчсызданууну күчөтөт».
Ибн Реза Израилдин Сирия менен Ливанда «коопсуздук аймактарын» түзүү пландары аймактагы кризисти дагы да тереңдетиши мүмкүн экенин эскертти.
Ал ошондой эле АКШнын айрым расмий өкүлдөрүнүн Ливандын «Хезболла» кыймылына каршы жаңы фронт ачуу тууралуу билдирүүлөрү бүтүндөй аймактын коопсуздугуна жаңы коркунучтарды жаратышы мүмкүн экенин айтты.
Перс булуңундагы коопсуздук аймактагы мамлекеттер тарабынан камсыздалышы керек экенин белгилеген Ибн Реза коопсуздук «аймактын ички иши» экенин жана аймактан тышкаркы державаларга таянуу узак мөөнөттүү туруктуулукту камсыздай албай турганын билдирди.
Анын айтымында, Тегеран менен Анкаранын коргонуу, куралдуу күчтөр жана коопсуздук жаатындагы кызматташтыгын кеңейтүү жалпы аймактык коопсуздукту бекемдейт. Ошондой эле Иран Түркия жана башка мамлекеттер менен жаңы жана туруктуу коопсуздук механизмдерин түзүү боюнча консультацияларды улантууга даяр экенин билдирди.
Өз кезегинде Түркиянын коргоо министри Яшар Гүлер Ислам революциясынын лидери аятолла Сейед Али Хаменейинин, аскердик командирлердин, жайкын тургундардын жана өзгөчө өлкөнүн түштүгүндөгү Минаб шаарында америкалыктардын соккусунан каза болгон окуучулардын өлүмүнө байланыштуу көңүл айтты.
Ал Анкара ок атышууну токтотуу режиминин толук сакталышын жана дипломатиялык аракеттердин уланышын колдой турганын белгиледи.
«Аймактагы коопсуздукту диалог, кызматташтык жана аймак өлкөлөрүнүн өз ара катышуусу аркылуу гана камсыз кылууга болот», — деди Гүлер. Ошондой эле Түркия коңшу мамлекеттердин аймактык бүтүндүгүн сактоону жактай турганын белгиледи.
Гүлер Анкара терроризмге каршы күрөшүү, чек ара коопсуздугун камсыз кылуу жана аймактык көйгөйлөрдү чечүү сыяктуу багыттарда Иран менен кызматташууну мындан ары да кеңейтүүгө даяр экенин айтты.
Ал ошондой эле аймактык кызматташтык жана позицияларды жакындатуу туруктуу тынчтыкка жетүүнүн жалгыз жолу экенин белгилеп, Түркия чыңалууну азайтууга, терроризмге каршы күрөшүүгө жана аймактык коопсуздукту бекемдөөгө багытталган бардык демилгелерди колдой турганын билдирди.
Жыйынтыгында эки министр аймактагы кырдаал боюнча тыгыз консультацияларды улантуу тууралуу макулдашышты.