Качкындардын 70%дан ашыгы болгону алты өлкөдөн чыккан: Афганистан, Венесуэла, Сирия, Судан, Украина жана Түштүк Судан.
Дүйнө жүзүндөгү качкындардын жалпы саны 3%га азайып, 41,6 миллион адамды түзгөнүнө карабастан, мажбурлап жер которуунун масштабы дагы эле өтө жогору бойдон калууда. БУУнун Качкындар иштери боюнча Жогорку комиссарынын башкармалыгынын маалыматы боюнча, 2025-жылы куралдуу жаңжалдар жана куугунтуктоолордон улам 5,4 миллион адам өз өлкөсүн таштап, башка мамлекеттерден башпаанек издөөгө аргасыз болгон. Ошол эле учурда качкындардын болжол менен 70%ы узак мөөнөттүү сүргүндө жана жакырчылык шарттарында жашап келишет.
БУУнун Качкындар иштери боюнча Жогорку комиссарынын башкармалыгынын (БКЖБ)_ маалыматына ылайык, 2025-жылы дүйнөдөгү качкындардын жалпы саны 3%га кыскарып, 41,6 миллион адамды түзгөн. Бирок БУУнун Качкындар боюнча жогорку комиссары Бархам Салех белгилегендей, калктын мажбурлап жер которуусунун көлөмү дагы эле кабыл алгыс деңгээлде калууда.
Ошол эле учурда өз мекенине кайтып келген адамдардын саны кыйла көбөйгөн. Өткөн жылы жалпысынан 14,7 миллион адам үйлөрүнө кайтып барган. Алардын ичинен 4,4 миллиону качкындар болсо, 10,3 миллиону өлкө ичинде жер которгон жарандар болгон.
Качкындардын кайтып келүү көрсөткүчү БКЖБнын 60 жылдык байкоо тарыхындагы экинчи эң жогорку деңгээл болуп калды. Эң чоң өсүш Афганистанда, Суданда жана Сирияда катталган.
Бирок БУУ көпчүлүк адамдар өз каалоосу менен эмес, тышкы жагдайлардын таасири астында жана туруктуулук толук калыбына келе элек шартта кайтып жатканын белгилейт.
Бүгүнкү күндө качкындардын болжол менен 70%ы узак убакытка созулган сүргүндө жашап, көп учурда жакырчылык чегинен төмөн шарттарда күн кечиришет. Мындан тышкары, алардын 68%ы кирешеси төмөн жана орточо деңгээлдеги өлкөлөрдө жашашат.
«Өтө көп качкындар үчүн жер которуу өмүрүн сактап калат, бирок ошол эле учурда алардын жашоосун оор тагдырга айлантат», — деди Бархам Салех.
Эл аралык коргоого муктаж болгон качкындардын жана башка адамдардын 70%дан ашыгы болгону алты мамлекеттен чыккан: Афганистан, Венесуэла, Сирия, Судан, Украина жана Түштүк Судан.
Ошол эле учурда үчүнчү өлкөлөргө көчүрүү программаларынын көлөмү кескин кыскарган. 2025-жылы көчүрүү жана демөөрчүлүк программалары аркылуу башка мамлекеттерге болгону 81,8 миң адам жайгаштырылган. Бул мурунку көрсөткүчтөн эки эседен ашык аз.
2025-жылдын аягына карата дүйнө жүзүндөгү өлкө ичинде жер которгон адамдардын саны 68,6 миллионго жеткен. Бул өткөн жылга салыштырмалуу 7%га аз. Эң ири гуманитардык кризис Суданда катталып, анда 9,1 миллион адам өлкө ичинде жер которууга аргасыз болгон.
Кырдаалга 2026-жылдын февраль айында башталган Жакынкы Чыгыштагы согуш да олуттуу таасир тийгизген. Натыйжада Ливанда 1 миллион адам өз үйлөрүн таштап кетүүгө мажбур болушкан.
Жарандыгы жок адамдардын маселеси дагы эле актуалдуу бойдон калууда.
2025-жылдын аягына карата дүйнөдө болжол менен 4,5 миллион жарандыгы жок адам катталган. Бул бир жыл мурдагыга караганда 3%га көп. Ошол эле учурда 24 өлкөдө дээрлик 46 миң адам керектүү документтерди алып, жарандыгы жок адам макамынан чыга алышкан.
БУУнун Качкындар иштери боюнча жогорку комиссарлыгы 2035-жылга чейин узак убакыт бою мажбурлап жер которуу абалында жашап, гуманитардык жардамга көз каранды болгон качкындардын санын эки эседен ашык кыскартууну максат кылууда.
Бул максатка жетүү үчүн уюм өз мекенине ыктыярдуу кайтып келүү мүмкүнчүлүктөрүн кеңейтүүнү, үчүнчү өлкөлөргө көчүрүү программаларын өнүктүрүүнү, гуманитардык визаларды берүүнү жана качкындардын финансылык көз карандысыздыгын жогорулатууну сунуштайт.
Башкармалык качкындардын кирешеси аларды кабыл алган өлкөлөрдөгү расмий жакырчылык деңгээлинен төмөн болбошу үчүн шарттарды түзүү зарылдыгын баса белгилейт.
Бархам Салехтин айтымында, ыктыярдуу кайтып келүү көйгөйдү чечүүнүн негизги узак мөөнөттүү жолу бойдон калышы керек. Ошондой эле качкындарды билим берүү, саламаттык сактоо, финансылык кызматтар жана эмгек рыногу сыяктуу улуттук системаларга интеграциялоо өтө маанилүү.
Жогорку комиссар ошондой эле эң аялуу качкындарды үчүнчү өлкөлөргө көчүрүү программаларын, үй-бүлөлөрдү кайра бириктирүү демилгелерин, эмгекке уруксат берүү механизмдерин жана билим берүү гранттарын кеңейтүүгө чакырды.