Ирандын ички иштер министри Искендер Момени Бишкек шаарында өтүп жаткан Шанхай кызматташтык уюмуна (ШКУ) мүчө мамлекеттердин ички иштер жана коомдук коопсуздук министрлеринин бешинчи жыйынында сөз сүйлөдү.
“Eurasia Today” агенттигинин кабарчысы маалымдагандай, министр өз сөзүндө эл аралык системаны жөнгө салуучу азыркы шарттар жана мамилелер морттук, өзгөрмөлүүлүк жана туруксуздук менен айырмаланарын белгиледи. Анын айтымында дүйнө терроризм, экстремизм, сепаратизм, баңгизат аткезчилиги, климаттык жана экологиялык өзгөрүүлөр, ошондой эле экономикалык көйгөйлөр сыяктуу коопсуздук жаатындагы өсүп жаткан чакырыктарга туш болуп жатканда, эч бир мамлекет мындай коркунучтарга жалгыз өзү каршы тура албайт. Мындай шартта ШКУнун узак мөөнөттүү стратегиясында көп тараптуулукка жана көп полярдуу тартипке багытталган дискурстун маанисин жана ордун дагы бир жолу баса белгилейт.
Министр белгилегендей, дүйнө калкынын дээрлик жарымын камтыган, дүйнөлүк өндүрүшкө жана соодага олуттуу салым кошкон, эң кеңири энергетикалык запастарга ээ болгон жана Евразиянын эң маанилүү коммуникациялык жана транзиттик жолдорунда жайгашкан аймактарды бириктирген ШКУ XXI кылымда геосаясий жана геоэкономикалык өнүгүүнү, ошондой эле аймактык жана глобалдык масштабдагы келечекти, тынчтыкты, туруктуулукту жана гүлдөп-өнүгүүнү аныктоочу негизги факторлордун жана тирөөчтөрдүн бирине айланды.
Анын айтымында, бул жыйын биргелешкен аракеттерди күчөтүү, жалпы артыкчылыктарды кайрадан кароо жана ШКУнун стратегиялык максаттарына жетүү үчүн кызматташтык механизмдерин бекемдөө боюнча баалуу мүмкүнчүлүк болуп саналат.
Момени коопсуздук туруктуу өнүгүүнүн жана экономикалык прогресстин зарыл шарты жана пайдубалы экенин белгилеп, туруктуулук жана коопсуздук болбосо инвестициянын мааниси жок экенин айтты.
Ал Иран Ислам Республикасы аймактык коопсуздук биринчи кезекте эл аралык укуктун жалпы таанылган принциптеринин жана БУУнун Уставынын негизинде, бардык мамлекеттердин суверенитетин жана аймактык бүтүндүгүн толук урматтоо аркылуу аймак өлкөлөрүнүн өздөрү тарабынан камсыздалышы керек деген позицияны карманарын билдирди.
Министр бир тараптуу санкциялар жана кош стандарттар коопсуздукту камсыз кылбай турганын, тескерисинче, туруксуздукту жана өз ара ишенимсиздикти күчөтөрүн айтты.
Момени Ислам Республикасынын аймагына жасалган кол салуулар, өлкөнүн аймактык бүтүндүгүнүн бузулушу, ооруканалардын, мектептердин, турак жайлардын, инфраструктуралык объектилердин жана электр станцияларынын кыйратылышы, тарыхый жайлардын жана коомдук тартипти камсыз кылуучу укук коргоо органдарынын имараттарын бомбаланышы, ошондой эле аялдардын, балдардын, кары-картаңдардын жана күнөөсүз жарандардын өлтүрүлүшүн, анын ичинде Хормозган провинциясынын Минаб шаарындагы башталгыч класстын кыздарынын каза болушу эл аралык нормалардын олуттуу бузулушу болуп саналарын баса белгиледи.
Министр Ирандын жогорку лидери Али Хаменеи жана башка расмий адамдар менен командирлердин АКШ жана «сионисттик режим» тарабынан эки тараптуу сүйлөшүүлөр жүрүп жаткан маалда өлтүрүлүшү бул өлкөлөргө болгон ишенбөөчүлүктүн жана алардын эл аралык укуктун бардык нормаларына жана гуманитардык принциптерге кайдыгер мамиле жасап жатканынын айкын белгиси болуп саналат.
Ал ШКУга мүчө мамлекеттерди келечекте мындай кылмыштардын кайталанышына жол бербөө үчүн бул аракеттерди айыптоого чакырды.
Моменинин айтымында, уюмдун мүчө мамлекеттеринин бирине каршы жасалган кол салуу шартында ШКУ бир тараптуулукка жана улуттук суверенитеттин жана аймактык бүтүндүгүнүн ачык жана олуттуу бузулушуна каршы турууда өзүнүн так жана чечкиндүү позициясын дүйнөгө көрсөтүүгө тийиш.
Ал уюмдун ролу мүчө өлкөлөрдүн жамааттык кызыкчылыктарын коргоодо даана көрүнүшү керек экенин белгиледи.
“Эгерде биз азыр тышкы коркунучтарга каршы туруунун жолун издебесек, анда бул окуялар уюмдун башка мүчөлөрү үчүн да кайталанышы мүмкүн. Уюмдун негизги милдети – бир тараптуулукка каршы туруу жана көп тараптуулукту жайылтуу болушу керек”, – деди ал.
Терроризм, экстремизм жана сепаратизм маселесине токтолгон ИИМ башчысы бул коркунучтар аймактагы тынчтыкка, туруктуулукка жана өнүгүүгө олуттуу коркунуч жаратып жатканын айтты. Анын айтымында, бул көрүнүштөр бири-бири менен тыгыз байланышкан коркунучтар тармагын түзүп, туруксуздуктардан пайдаланып өз максаттарын ишке ашырууга аракет кылышат.
Министр терроризм – коркунучтуу жана адамгерчиликсиз көрүнүш экенин, террористтер жана алардын каржылык жана идеологиялык колдоочулары коркунуч жаратуу, бөлүнүүчүлүктү күчөтүү жана туруксуздук түзүү максатында күнөөсүз жарандардын коопсуздугун бутага аларын айтты.
Министрдин айтымында, ШКУнун Терроризмге каршы аймактык түзүмү биргелешкен операцияларды координациялоо жана маалымат алмашуу үчүн маанилүү инструмент болуп саналат.
Ал бул түзүмдүн натыйжалуулугун жогорулатуу зарылдыгын белгилеп, террористтик топторго башпаанек берүүгө жол бербөө, аларды каржылоодон жана куралдандыруудан баш тартуу, чалгындоо жана соттук кызматташтыкты күчөтүү, чек ара көзөмөлүн жакшыртуу жана заманбап технологияларды колдонуу өзгөчө маанилүү экенин билдирди.
Баңгизаттарга каршы күрөш маселесине токтолгон министр Иран акыркы 45 жыл ичинде баңгизат аткезчилигине каршы чечкиндүү жана максаттуу күрөш жүргүзүп келгенин айтты. Анын айтымында, өлкө бул күрөштө 16 миң тоннадан ашык ар кандай баңгизаттар аныктап, жок кылган.
Министр Иран бул багыттагы тажрыйбасын ШКУга мүчө өлкөлөр менен бөлүшүүгө даяр экенин кошумчалады.
Сөзүнүн соңунда министр мындай жолугушууларды үзгүлтүксүз өткөрүү полиция жана коопсуздук жаатындагы кызматташтыкты өнүктүрүүгө жана уюмдун алкагында натыйжалуу түзүмдөрдү калыптандырууга өбөлгө түзөрун белгиледи.