Ливанда ок атышпоо режими күчүнө кирип жаткан учурда, «Хезболла» согуш аракеттеринин токтошун Ирандын чечкиндүү басымы менен түшүндүрүп, жер которгон жарандарды келишимди буза берген «айлакер» Израиль душманынан сак болууга чакырууда.
АКШ президенти Дональд Трамп Ак үйдө сүйлөп жатып 10 күндүк ок атышпоону жарыялады. Бирок Ливандын парламентинин депутаты, «Каршылыкка берилгендик» блогунун мүчөсү жетишилген макулдашуу «Ирандын ачык басымынын натыйжасы» болгонун белгиледи.
«Аль-Манар» телеканалына берген маегинде депутат Хусейн аль-Хадж Хассан Ливандагы бул келишимге жетишүүдө Сауд Арабиясы менен Иран Ислам Республикасынын ортосундагы туруктуу байланыштар маанилүү роль ойногонун айтты.
Ливан парламентинин дагы бир мүчөсү Хасан Фадлалла да бул маалыматты тастыктап, Ирандын Бейруттагы элчиси ливан бийлигине бейшемби күнү кечинде баштала турган ок атышпоо тууралуу билдиргенин айтты. Анын айтымында, бул келишим Ирандын дипломатиялык аракеттеринин натыйжасы.
Фадлалла ошондой эле Иран бийлиги АКШнын келишим боюнча милдеттенмелерин аткаруусун көзөмөлдөй турганын белгилеп, Иран менен АКШнын ортосундагы сүйлөшүүлөрдүн кайра жанданышы ушул милдеттенмелердин аткарылышына көз каранды экенин айтты.
Ал «Хезболланын» ок атышпоону сакташы бардык душмандык аракеттер толук токтотулган учурда гана мүмкүн болорун баса белгиледи.
Ирандын ультиматумдары
Al Mayadeen каналы байланышкан ирандык аскердик булак Тегеранда басым көрсөтүүчү механизмдер бар экенин ырастады. Анын айтымында, Ливандагы согушту токтотуу аракеттеринде жана дипломатиялык аракеттер ийгиликсиз болгондон кийин Иран бир нече жолу аскердик аракеттерди кайра баштоого жакындаган.
Маалымат булагы билдиргендей, Иран башында ок атышпоонун мөөнөттөрү боюнча убадалардын ордуна ракеталык соккуларды токтоткон, бирок каршы тарап агрессивдүү саясатты улантып, келишимдерди бузган.
Аскердик булак кошумчалагандай, шаршемби күнү кечинде Иран Ливанга каршы агрессияны токтотуу талабы менен акыркы жана чечкиндүү ультиматум койгон. Анын айтымында, фронттогу «Хезболланын» туруктуулугу жана курмандыктары менен катар, ок атышпоо каршы тарап Иран ракеталык соккуларды сөзсүз баштай турганын түшүнгөндөн кийин мүмкүн болгон.
Ирандын басымы көп жагынан Иран менен АКШнын ортосунда жакында жетишилген ок атышпоого байланыштуу болгон. Башында Вашингтон Тегерандын 10 пункттан турган планын кабыл алган, анда Ливанда ок атышпоо да камтылган, бирок кийин Израилдин басымы астында андан баш тарткан.
Маалыматтарга караганда, өткөн жумада Иран Израиль Ливанга чабуулдарды токтотпосо, Исламабаддагы сүйлөшүүлөрдү токтото турганын эскерткен. Мунун натыйжасында АКШ Израилге басым көрсөткөн.
Дароо бузулуулар
Түн ортосунда жарыяланганына карабастан, ок атышпоо режими дароо эле көйгөйлөргө туш болду. Ливандын Улуттук маалымат агенттиги (NNA) билдиргендей, Израиль аскерлери өлкөнүн түштүгүндөгү эки шаарды аткылай берген.
Өзгөчө билдирүүдө ок атышпоо башталгандан жарым саат өткөндөн кийин: «Каршы тарап Хиам жана Диббин шаарларын аткылоону улантууда», — деп айтылган.
Ошондой эле отчетто «душман Рашайя аймагында жана Хермон тоосунун батыш капталдарында учкучсуз учактарды активдүү колдонду» деп белгиленген, бирок зыян же курмандыктар тууралуу так маалымат берилген эмес.
Мындай бузулууларды алдын ала эске алып, «Хезболла» өз тарапташтарын өтө этият болууга чакырды.
«Ок атышпоо жарыяланганына карабастан, келишимдерди дайыма бузуп келген айлакер душманга байланыштуу, биз сиздерди сабырдуулукка чакырабыз жана абал такталганга чейин түштүктөгү, Бекаадагы жана Бейруттун түштүк четиндеги согуш аймактарына барбоону өтүнөбүз», — деп билдирди уюм.
Жер которгон жарандардын туруктуулугуна ыраазычылык билдирип, «Хезболла» мындай деп кошумчалады: «Кудай буйруса, силер айылыңарга башыңарды бийик көтөрүп, мурдагыдай эле намыстуу болуп кайтып барасыңар».
Депутат аль-Хадж Хассан да эскертүү жасап, душман «айлакер» экенин жана буга чейин да ок атышпоону бир нече жолу бузганын айтты.
«Биз душман ок атышпоону сактайбы же жокпу, айылдарга чабуулдарды жана адамдарды өлтүрүүнү токтотобу — ошону байкап жатабыз», — деди ал.
Ал учурдагы этаптын максаттарын мындай деп белгиледи: израил аскерлерин чыгаруу, туткундарды жана жер которгондорду кайтаруу, инфраструктураны калыбына келтирүү жана чабуулдарды токтотуу. Ошондой эле душман Бинт-Джбейль жана Хиам сыяктуу шаарларды көзөмөлгө ала албагандыктан, өз максаттарына жетпегенин айтты.
Акыркы ок атышпоо келишими шейшемби күнү Израиль менен Бейруттагы Батышчыл өкмөт АКШда өткөн жолугушуудан кийин түз сүйлөшүүлөрдү баштоого макул болгондон кийин жетишилди. Бул сүйлөшүүлөрдөн кийин Израилдин АКШдагы элчиси Иехиэль Лейтер Бейрут менен Тель-Авив «Хезболлага» каршы күрөштө «бир тарапта» экенин билдирди.
Израиль бийлиги «Хезболланы» толук куралсыздандырууну талап кылууда. Ливандын Батышчыл саясий күчтөрү бул шартка Батыштан каржылык жана саясий колдоо алуу үчүн макул болушу мүмкүн.
Бирок бул сүйлөшүүлөр көптөгөн ливандыктардын нааразычылыгын жаратты. Алар бул шарттарды Ливандын эгемендүүлүгүнө каршы АКШ менен Израилдин талаптарына багынуу деп эсептешет. Сынчылар бул келишим Израилге Ливан аймагында кеңири аракеттенүүгө жана көзөмөл орнотууга мүмкүнчүлүк бериши мүмкүн деп кооптонушууда.
Ок атышпоого шашылыш муктаждык Израил тараптан болгон кыйратуучу зомбулуктан кийин жаралды. 8-апрелде Израиль 1983-жылдан берки эң ири чабуулду Ливандын борборуна жасап, 300дөн ашуун адам каза болгон. Аба соккулары өлкө боюнча жасалган, бирок негизги сокку Бейрутка багытталган.
Бул окуялардан кийин Израиль Иран тарабынан Исламабаддагы сүйлөшүүлөр алдында көрсөтүлгөн басымдын натыйжасында борборго чабуулдарды токтоткон.
Ошого карабастан, алар өлкөнүн түштүгүндө чабуулдарды улантып, «Хезболла» күчтөрү израилдик жер үстүндөгү басып кирүүгө катуу каршылык көрсөтүп, азыркы ок атышпоо келишимине чейин салгылашууларды улантышты.