Быйыл Ирандагы Ислам Революциясынын жеңишинин 47 жылдыгы белгиленүүдө. Бирок ирандыктар үчүн бул жарым кылымга жакын мезгил өтө оор жана түйшүктүү болду. Анткени АКШ жана Батыш өлкөлөрү экономикалык жана саясый жактан кысымга алып, санкция салып келүүдө. Ага карабай өжөр жана эмгекчил ирандыктар баардык тармактар боюнча өнүгүп, бир эле Жакынкы Чыгышта, мусулман өлкөлөрүндө эмес, дүйнөдөгү алдыңкы мамлекеттердин катарына теңеле алды. “Евразия Тудей” агенттиги бул ийгиликтин жаралышы жана сыры тууралуу белгилүү дин аалымы, саясий илимдердин доктору Кадыр Маликовго кайрылганыбызда, ал буларга токтолду:
– 1979-жылдагы Ислам революциясынан кийинки Ирандын жетишкендиктери тууралуу сөз кылганда, биринчи кезекте тарыхый көз карашты эске алуу зарыл. Тарыхтын өлчөмү менен караганда өткөн мезгил салыштырмалуу кыска — кырк жылдан бир аз гана ашык убакыт. Бирок ушундай көрүнгөн кыска мөөнөт ичинде Иран масштабы жана туруктуулугу жагынан аймактык деңгээлден алда канча ашкан жыйынтыктарга жетише алды.
Бул жерде сөз узак жана системалуу санкциялык басым шартында — 1979-жылга чейин да, революциядан кийин да — жетишилген технологиялык, аскерий-саясий жана коргонуу тармагындагы секирик жөнүндө гана эмес. Негизги жетишкендик — Батышка да, Чыгышка да, Түндүккө да, Түштүккө да көз каранды болбогон чыныгы суверендүү тышкы саясатты калыптандыруу жана сактап калуу болуп саналат. Бул жагынан алганда Иран Глобалдык Түштүк өлкөлөрүнүн арасында өзгөчө мисал болуп эсептелет — ал патронаждык же блоктук көз карандылыктардын системасына кирбеген, ырааттуу көз карандысыз тышкы саясий багытты жүргүзгөн мамлекет.
Азыркы дүйнөлүк саясаттагы системалык кризис жана эл аралык мамилелердин бир уюлдуу моделинен акырындап алыстоонун шартында Иран калыптанып жаткан көп уюлдуу дүйнөнүн алдыңкы мамлекеттеринин бири катары чыгууда. Анын позициясы тар улуттук кызыкчылыктар менен чектелбестен, кеңири күн тартибине — глобалдык адилеттүүлүк, неоколониалдык практикаларга каршы туруу жана суверенитетти коргоо маселелерине кайрылат.
Бул саясатта басмырланган элдерди колдоо өзгөчө орунду ээлейт, айрыкча палестина маселеси жана Газанын эли. Иран үчүн бул маселе тактикалык эмес, принципиалдык жана идеологиялык мүнөзгө ээ. Ушул өңүттөн караганда, Иран жана анын руханий лидери имам Али Хаменеи мусулмандар дүйнөсүндө гана эмес, мусулман эмес элдер жана мамлекеттер арасында да саясий жана моралдык лидерлик ролуна талапкер болууда.
Мунун баары Иранды эл аралык мамилелерде тең укуктуулукту жактаган жана жамааттык Батыштын диктатына баш ийбеген альтернативдүү өнүгүү моделин көрсөткөн суверендүү мамлекеттин практикалык мисалы катары кароого мүмкүндүк берет. Ички карама-каршылыктар жана түзүмдүк көйгөйлөр болгонуна карабастан, стратегиялык автономияны сактап калуу фактысынын өзү Иран тажрыйбасын дүйнөдөгү көптөгөн өлкөлөр үчүн үлгү кылат.