Ирандык эксперттин пикиринде, АКШ менен Израилдин Ислам Республикасына каршы жасаган чабуулдарынан кийинки сүйлөшүүлөрдө Ирандын аракеттерин бир гана экономикалык көз караштан баалоо мүмкүн эмес. Албетте, санкциялардын басымы, финансылык көйгөйлөр жана тоңдурулган каражаттарга жетүү мүмкүнчүлүгү Тегеран үчүн чоң мааниге ээ. Бирок Батыш менен Израилдеги көптөгөн талдоолор экономикалык басым акыры Иранды өзүнүн стратегиялык күчүнүн айрым элементтерин финансылык жеңилдиктерге алмаштырууга мажбурлайт деген божомолго негизделген.
Бирок окуялардын өнүгүшү Ирандын логикасы башкача экенин көрсөттү. Тегеран экономикалык басымды азайтууну каалайт, бирок ал муну өзүнүн токтотуучу күчүн жана аймактык позициясын алсыратуу эсебинен жасоого даяр эмес. Ирандын көз карашында акча акыркы максат эмес, ал ички туруктуулукту сактоо, мамлекеттик түзүмдөрдү бекемдөө, коомдук басымды азайтуу жана саясий маневр жасоо мүмкүнчүлүгүн кеңейтүү үчүн колдонулуучу каражат болуп саналат. Ал эми аскердик жана саясий күч өлкөнүн коопсуздугун, ресурстарын жана аймактагы позициясын камсыз кылуучу негизги фактор катары каралат.
Ошондуктан Иран сүйлөшүүлөрдүн кеңири масштабдуу келишимге айланышына, башкача айтканда экономикалык пайда үчүн өзүнүн күчүнүн негиздеринен баш тартууга макул болгон жок. Ал өзүнүн ракета программасын сүйлөшүүнүн предмети катары көрбөйт, ливандык “Хезболла” кыймылы менен болгон байланыштарын жокко чыгара турган чыгым катары эсептебейт жана аймактагы таасирин жөн гана финансылык жүк катары кабыл албайт. Тегерандын пикиринде, бул элементтер улуттук коопсуздукту камсыз кылган тоскоолдук жаратуучу стратегиянын ажырагыс бөлүгү болуп саналат.
Ормуз кысыгы боюнча маселе бул ыкманын айкын мисалы болуп эсептелет. Иран бул маанилүү энергетикалык жолдун туруктуу жабылышын сөзсүз эле каалабайт, анткени мындай кадам өзүнүн кызыкчылыктарына да зыян келтириши мүмкүн. Ошол эле учурда ал бул деңиз жолу башкалар белгилеген эрежелердин негизинде гана башкарылышын кабыл албайт. Иран үчүн маселе жөн гана киреше же соода эмес, ал суверенитетке, таасирге жана аймактык процесстерге таасир этүү мүмкүнчүлүгүнө байланыштуу.
Ушундай эле логика “Хезболла” боюнча да колдонулат. Иран бул кыймылды жөн гана сүйлөшүүдө колдонулуучу курал катары эмес, өзүнүн аймактык стратегиясынын бир бөлүгү катары карайт. Ошондуктан Тегеран үчүн өзөктүк жана экономикалык маселелерди аймактык саясаттан толугу менен бөлүп кароо оңой эмес, анткени анын көз карашында бул тармактар бири-бири менен тыгыз байланышта.
Акыркы согуш да бул мамилени өзгөрткөн жок, тескерисинче аны дагы бекемдеди. Иран бул окуядан экономикалык басымга жана аскердик чыгымдарга чыдоо узак мөөнөттүү келечекте тоскоолдук жаратуучу мүмкүнчүлүктөрдөн ажырап калууга караганда жеңилирээк деген тыянак чыгарды. Тегерандын пикиринде экономиканы акырындык менен калыбына келтирүүгө болот, бирок күч инструменттеринен ажыроо өлкөнү келечектеги басымдарга жана коркунучтарга алсыз кылып коёт.
Ошондуктан Иран оор экономикалык кыйынчылыктарга жана жогорку чыгымдарга чыдоого даяр болушу мүмкүн, бирок улуттук коопсуздуктун жана күчтүн негизи деп эсептеген мүмкүнчүлүктөрүнөн экономикалык жеңилдиктер үчүн баш тартууга даяр эмес. Тегеран санкциялар жана өзөктүк программа боюнча сүйлөшүүгө даяр, бирок ракета мүмкүнчүлүктөрү, аймактык өнөктөштөрү жана аймактык коопсуздуктагы ролу сыяктуу маселелерди сүйлөшүүлөрдүн алкагына киргизүүгө каршылык көрсөтөт.
АКШ үчүн бул жагдай Ирандын жүрүм-турумун түз басым аркылуу толугу менен өзгөртүү мурда ойлогондон кыйла татаал экенин билдирет. Вашингтон өзүнүн максаттарын чектөөгө жана Ирандын жалпы саясатын өзгөртүүгө аракет кылуунун ордуна чыңалууну көзөмөлдөөгө жана кризистерди башкарууга көбүрөөк көңүл бурууга аргасыз болушу мүмкүн.
Аймактык деңгээлде да бул теңдеме чоң мааниге ээ. Перс булуңундагы өлкөлөр туруктуулукту, энергетикалык коопсуздукту жана сооданын үзгүлтүксүз жүрүшүн каалашса, Иран өзүнүн аймактагы ролун жөн гана соодалашууга боло турган маселе катары көрбөй турганын түшүнүшү керек. Ал эми Израиль Ирандын аймактык таасири менен стратегиялык мүмкүнчүлүктөрүнүн айкалышын мурдагыдай эле олуттуу коркунуч катары баалап келет.
Жыйынтыгында Иран экономика менен күчтү бири-бирине карама-каршы коюлган абсолюттук тандоо катары көрбөйт. Тегеран финансылык ресурстарга жана экономикалык басымдын азайышына кызыкдар, бирок бул анын күчүн жана тоскоолдук жаратуучу мүмкүнчүлүктөрүн сактап калган шартта гана ишке ашышы керек деп эсептейт. Ирандын көз карашында күч мамлекетти, анын ресурстарын жана аймактагы ордун коргойт, ал эми акча ушул элементтерди бекемдөөчү курал болуп саналат, бирок алардын ордун баса албайт.