Ормуз кысыгынан өтүү үчүн Оман аркылуу коридордун ачылышынан бир жума өткөндөн кийин, деңиз навигациялык маалыматтары Иран Ислам революциясынын сакчылар корпусунун эскертүүсүнөн кийин бул маршрут дээрлик колдонулбай калганын көрсөттү. Кемелер коопсуз өтүү үчүн Иран белгилеген жолду тандай башташты.
Бул тууралуу Fars маалымат агенттиги «Al Jazeera» телеканалынын жана деңиз навигациялык маалыматтарына шилтеме берип кабарлады.
Маалыматка ылайык, Ормуз кысыгы аркылуу кемелердин өтүү тартибинде олуттуу өзгөрүү болду. Бир жума мурда Оман Бириккен Улуттар Уюмунун макулдашуусу менен коопсуз өтүү үчүн жаңы коридор катары жарыялаган маршрут азыр дээрлик бош калган.
«MarineTraffic» деңиз мониторинг платформасынын маалыматы боюнча, 29-июнь күнү Масандам жарым аралынын жээгиндеги Оман маршруту аркылуу болгону үч кеме өткөн.
Ошол эле учурда, ошол күнү катталган 11 кеменин сегизи Иран белгилеген, Кешм аралынын түштүгү аркылуу өткөн маршрутту колдонгон.
Иран маршруту аркылуу өткөн кемелердин арасында эки мунай ташуучу танкер, эки суюлтулган газ ташуучу кеме жана жети жүк жана контейнер ташуучу кеме болгон.
Ирандын эскертүүлөрүнө карабастан Оман маршруту аркылуу өткөн сейрек кемелердин бири Сауд Арабиясынын «Al Mahboubah» аттуу мунай танкери болду. Ал Кытайдын Янбу портунан Сауд Арабиясынын Жубайл портуна багыт алган. Бирок мындай учурлар өзгөчө көрүнүш катары бааланууда.
«Al Jazeera» телеканалынын маалымат булактарынын билдирүүсүнө ылайык, 24-июнда Оман маршруту жарыялангандан тартып акыркы өзгөрүүгө чейин кеминде 120 кеме ушул жол аркылуу өткөн. Бирок азыр абал толугу менен өзгөргөнү байкалууда.
Бул өзгөрүүнүн негизги себеби акыркы жумадагы окуялар менен түшүндүрүлөт. Биринчиден, Иран жаңы Оман маршруту Тегеран менен макулдашылбастан белгиленгенин ачык айтып, аны «кабыл алынгыс жана өтө кооптуу» деп атаган.
25-июнда Ирандын Порттор жана деңиз иштери уюму расмий билдирүү таратып, уюм бекиткен маршруттардан тышкары өткөн бардык кемелерге коопсуз өтүүгө кепилдик берилбей турганын, ошондой эле алар камсыздандыруу жана тиешелүү жоопкерчилик боюнча коргоодон ажырай турганын эскерткен.
Бул билдирүүдөн кийин дагы эки кемеге байланыштуу окуялар болуп, айрым тараптар аларды Иранга байланыштырышкан. Макалада бул окуялар Ирандын билдирүүсүнүн практикалык маанисин көрсөткөнү айтылат.
Бул өзгөрүүнүн эң маанилүү белгиси катары «Keiko» аттуу мунай танкерине байланыштуу окуя көрсөтүлгөн. Ал эки күн мурда болуп, танкер Катардын 2 миллион 11 миң баррель мунайын ташып бара жаткан.
Дал ушул окуядан кийин кемелердин жүрүү багыты толугу менен өзгөргөнү айтылат.
Деңиз навигациясынын маалыматтарына ылайык, ошол күнү Доха убактысы боюнча саат 12:00дөн кийинки убакыттан тартып эртеси таңга чейин Оман маршруту аркылуу бир дагы кеме өткөн эмес. Кемелер өз коопсуздугун камсыз кылуу үчүн Иран белгилеген маршрутту тандашкан.
Бул окуялар Ирандын тышкы иштер министринин орун басары менен Омандын тышкы иштер боюнча мамлекеттик министри катышкан Ормуз боюнча биргелешкен комитеттин биринчи жыйыны Маскат шаарында өтүп жаткан учурга туш келди.
Тегеран буга чейин бул сүйлөшүүлөрдө Ормуз кысыгындагы деңиз кызматтарын башкаруунун жаңы укуктук жана практикалык негиздерин иштеп чыгууга, ошондой эле Ирандын укуктук жана эгемендүүлүккө байланышкан позицияларын бекемдөөгө умтуларын билдирген.
Макалада белгиленгендей, деңиздеги акыркы өзгөрүүлөр бул сүйлөшүүлөрдө Ирандын позициясын дагы да бекемдөөгө өбөлгө түзүшү мүмкүн.
Кеңири геосаясий деңгээлде бул окуялар Вашингтон менен Тегерандын ортосундагы өз ара түшүнүшүү жөнүндө меморандумга кол коюлгандан кийинки он экинчи күнү жана чыр-чатак башталгандан бери 122-күнү болуп жатат.
Axios басылмасы америкалык аткаминерлерге шилтеме берүү менен АКШ Иранга каршы бардык аскердик аракеттерди токтотуу чечимин кабыл алганын билдирген.
Ал эми NewsNation телеканалынын кабарчысы Роберт Шерман X социалдык тармагындагы билдирүүсүндө мындай деп жазган:
«Сүйлөшүүлөр тууралуу маалыматы бар дипломат мага эртең (шейшемби күнү) Стив Уиткофф менен Жаред Кушнер Дохада Катардын премьер-министри жана башка расмий өкүлдөр менен жолугушуп, Иран боюнча сүйлөшүүлөрдү талкуулашарын айтты».
Ал ошондой андан кийинки күнү (шаршемби күнү) АКШ менен Ирандын техникалык топтору өз-өзүнчө катарлык жана пакистандык ортомчулар менен жолугушарын кошумчалаган.