Ирандык эксперт Мохсен Пакаин Ирандын Жогорку лидери Аятолла Али Хаменеинин Иран менен АКШ президенттери тарабынан аралыктан кол коюлган меморандумга байланыштуу маанилүү кайрылуусуна талдоо жасады.
Анын айтымында, Хаменеинин бул кайрылуусунда өлкө калкынын бардык катмарлары, ошондой эле алдыдагы 60 күндүк сүйлөшүүлөргө катыша турган өкүлдөр өзгөчө көңүл бурууга тийиш болгон маанилүү жагдайлар камтылган. Эксперт ушул контекстте Жогорку лидердин кайрылуусунун негизги мазмунун кыскача талдап берди.
1. Можтаба Хаменеинин кайрылуусунун маанилүү бөлүктөрүнүн биринде мындай деп айтылат: «Мен негизинен башка пикирде болчумун. Бирок урматтуу президенттин Улуттук коопсуздук боюнча Жогорку кеңештин төрагасы катары өзүнүн жана кеңештин башка мүчөлөрүнүн атынан Иран элинин жана Каршылык көрсөтүү фронтунун укуктарын коргоо боюнча мага берген милдеттенмесин жана бул жоопкерчиликти өз мойнуна алганын ачык билдиргенин эске алып, буга уруксат бердим».
Пакаин белгилегендей, Жогорку лидердин меморандумга уруксат берүүсүнүн себеби президент менен Улуттук коопсуздук боюнча Жогорку кеңештин башка мүчөлөрүнүн Иран элинин жана Каршылык көрсөтүү фронтунун укуктарын коргоо боюнча берген милдеттенмеси болгон. Ошол эле учурда Хаменеинин өзү башкача көз карашта болгон.
«Ушуга байланыштуу, Ливандагы ок атышууну токтотуу келишимин жана өлкөнүн түштүгүнө кол салбоо милдеттенмесин Израилдин аткарарына олуттуу күмөн бар экенин, ошондой эле АКШ президенттеринин, өзгөчө Трамптын узак жылдардан берки убадаларды бузуу тарыхын эске алуу менен, алдыдагы 60 күндүк сүйлөшүүлөргө толук ишенбөөчүлүк шартында жана дүйнөлүк жана аймактык өзгөрүүлөрдү кылдат көзөмөлдөө менен кирүү зарыл. Ошондой эле сүйлөшүүлөр Иран элинин ант берген душманы менен жүргүзүлүп жатканын эч качан унутпоого тийишпиз»,- деди ал.
2. Бул кайрылуунун дагы бир бөлүгүндө ирандык жооптуу жетекчилердин ак ниеттүүлүгү белгиленип, ошол эле учурда АКШнын айласыз абалы тууралуу айтылып, «АКШнын президенти айласыз абалга түшүп, келишимге жетишүү үчүн ар кандай кысым көрсөтүүчү рычагдарды колдонду» деп айтылган.
Чыныгы кырдаал дагы Трамптын бул келишимге Иранга караганда көбүрөөк муктаж экенин көрсөтүп турат. Ал ички жана тышкы көйгөйлөрдүн күчөшү, ошондой эле аскердик багыттагы ийгиликсиздиктердин айынан олуттуу кыйынчылыктарга туш болууда.
Мындан тышкары, Трамп шайлоо алдындагы атаандаштыктын басымы алдында турганы менен катар дүйнөлүк коомчулук тарабынан израилдик режимдин кылмыштарына шерик катары кабыл алынууда. АКШнын өзүндө болсо жарандардын бир бөлүгү өлкөнүн улуттук кызыкчылыктары Израилдин кызыкчылыктарына курмандыкка чалынды деп эсептешет жана мунай бааларынын өсүшүнө нааразы.
Ушул факторлордун жыйындысы Трампты оор абалга кептеп, кризистен чыгуу үчүн Иран менен макулдашууга жетишүүгө кызыкдар кылды. Мындай шартта АКШ кризистен чыккандан кийин Иранга каршы ар кандай аракеттерге барышы мүмкүн экенин эске алып, ага алдын ала даяр болуу зарыл. Ошондой эле акыркы келишимге жетишүү жолунда ашыкча оптимизмден жана шашылыш чечимдерден алыс болуу керек.
3. Алдыдагы 60 күндүк сүйлөшүүлөр өтө татаал болору талашсыз. Бул сүйлөшүүлөрдө Иран Ислам Республикасы бир жагынан өзүнүн тынчтык максатындагы өзөктүк программасынын улантылышын бекемдөөгө тийиш болсо, экинчи жагынан экономикалык санкциялардын толук жоюлушуна жетишиши керек. Ошол эле учурда израилдик режим Иран элинин укуктарын камсыз кыла турган ар кандай келишимге каршы болуп келгендиктен, бул 60 күндүн ичинде дагы активдүү аракеттерди көрөрү шексиз.
Албетте, сүйлөшүүлөрдүн ийгилиги Трамптын жүрүм-турумуна түздөн-түз байланыштуу. Анткени ал Израилдин аракеттери үчүн да жоопкерчилик тартат. Ал эгерде Ливанга каршы кайрадан кол салуу жасалса, анда биз дагы өз милдеттенмелерибизди аткарбоого укуктуу болуп, АКШ үчүн мындан да оор кырдаалды жарата аларыбызды түшүнүшү керек.
4. Кайрылуунун акыркы бөлүгүндө Жогорку лидер Ирандын сыймыктуу эли айтылган шарттардын аткарылышын күтөрүн билдирген.
Пакаин белгилегендей, бул мезгил аралыгында АКШ менен Израиль пропагандалык айла-амалдарды жана психологиялык операцияларды колдонуп, эл менен жетекчилердин ортосунда ажырым жаратууга жана сүйлөшүүлөрдүн жүрүшүнө таасир этүүгө аракет кылышары шексиз. Ошондуктан Ирандын аң-сезимдүү эли жана ар кандай көз караштагы жарандар өлкөсүн аскердик жана саясий аренада колдоону улантуу менен бирге, душмандын бөлүп-жарууга багытталган максаттарын ишке ашырбоого тийиш.