CNN Turk телеканалына берген кеңири маегинде Иран Ислам Республикасынын тышкы иштер министри Сейед Аббас Аракчи АКШ менен акыркы чыңалууга байланыштуу Тегерандын позициясын, Түркиянын ролун жана дипломатиянын келечегин түшүндүрдү. Анын негизги билдирүүсү төмөндөгүчө болду: Иран диалогго ачык, бирок басым, коркутуу же диктат шартында сүйлөшүүлөрдү кабыл албайт.
Аракчи Иран менен Түркиянын мамилелерин бекем, туруктуу жана конструктивдүү деп мүнөздөп, эки өлкө дайыма пикир алмашып турарын белгиледи. Ал Стамбулда Түркиянын тышкы иштер министри Хакан Фидан менен болгон жолугушууларын, ошондой эле Түркиянын президенти Режеп Тайип Эрдоган менен өткөн сүйлөшүүлөрүн позитивдүү жана пайдалуу деп баалады. Анын айтымында, бул жолугушууларда дипломатияны жандандыруу жана аймактагы чыңалууну азайтуу жолдоруна өзгөчө көңүл бурулган. Бул багытта айрыкча ишенимдүү өнөктөш катары Түркиянын ролу абдан маанилүү.
Ошол эле учурда Ирандын тышкы иштер министри азыркы шартта АКШ менен реалдуу сүйлөшүүлөрдү баштоо үчүн олуттуу негиз жок экенин баса белгиледи. Анын айтымында, натыйжалуу сүйлөшүүлөрдү түзүү үчүн биринчи кезекте коркутууларды, аскердик басымды жана коркутуп-үркүтүү атмосферасын жокко чыгаруу зарыл. Мындан тышкары, сүйлөшүүлөрдүн алкагы, мазмуну жана эрежелери алдын ала макулдашылышы керек, болбосо эч кандай жылыш болбойт. Аракчинин сөзү боюнча, азырынча олуттуу сүйлөшүү процесси жөнүндө айтууга эрте.
Аракчи АКШ Иран менен байланыш түзүүгө дайыма аракет кылып келерин, көп учурда үчүнчү өлкөлөр аркылуу кайрылганын тастыктады. Бирок Тегерандын позициясы өзгөргөн жок: Иран адилеттүү жана тең салмактуу дипломатияга даяр, бирок таңууланган сүйлөшүүлөрдү кабыл албайт. Ал сүйлөшүүлөрдүн жыйынтыгын баштала электе эле аныктап коюу мүмкүн эмес экенин белгилеп, сүйлөшүүлөр эки тарап тең өз ара сый-урмат жана тең укуктуу шарттарда үстөлгө отурганда гана мааниге ээ болорун айтты.
Өткөн тажрыйбага кайрылып, Ирандын тышкы иштер министри Тегерандын Вашингтонго болгон терең ишенбестигин эске салды. Ал кыйыр сүйлөшүүлөр жүрүп жаткан маалда болгон июнь айындагы чабуулду ишенимге катуу сокку катары атады. Аракчинин айтымында, бул кол салуудан кийин Иран менен АКШнын ортосунда түз байланыш түзүлгөн эмес, ал эми БУУнун Башкы Ассамблеясынын алкагында өз ара түшүнүшүүгө жетишүү аракеттери да ийгиликсиз болгон. Тегерандын көз карашында, ишенимди калыбына келтирүү — жаңы дипломатиялык процесстин негизги шарты.
Ошол эле маекте Аракчи ар кандай аскердик аракеттердин кесепеттери тууралуу да эскертти. Ал Иранга кол салуу болсо, Тегерандын жообу катаал, ыкчам жана өтө күчтүү болорун айтты. Анын сөзү боюнча, Иран өзүн коргой алат жана башка бирөөлөргө таянууну зарыл деп эсептебейт. Аракчи июнь айындагы чабуулду максатына жетпеген ийгиликсиз операция деп атап, Иран бул тажрыйбадан сабак алып, азыр андан да даярдыгы жогорку деңгээлде экенин билдирди.
Ормуз кысыгын жабуу сыяктуу мүмкүн болгон варианттар тууралуу суроолорго ал конкреттүү жооп бербей, ар кандай сценарийлер каралып жатканын жана Иран алардын баарына даяр экенин гана айтты. Ал Иран коркутуулардан коркпой турганын баса белгиледи.
Аракчи Европанын саясатын да кескин сынга алды. Ал Евробиримдиктин Ислам революциясынын сакчылар корпусун (ИРСК) террористтик уюм деп жарыялоо чечимин ири стратегиялык ката деп атап, бул кадам чыңалууну азайтууга көмөк көрсөтпөстөн, тескерисинче аймактык туруксуздукту күчөтөрүн айтты. Анын айтымында, ИРСК ИГИЛге каршы күрөштө негизги роль ойногон, ал эми мындай ыкма менен Европа өз кызыкчылыктарын да эске албай койгон.
Маектин дагы бир бөлүгүндө Ирандын тышкы иштер министри өлкөдөгү акыркы нааразылык акцияларына токтолуп, мыйзамдуу социалдык нааразылыктарды куралдуу жана террористтик аракеттерден так ажырата билүү керектигин айтты. Ал каза болгондордун расмий саны 3100гө жакын экенин билдирип, айрым ЖМКлар келтирген мындан жогору сандарды «чоң калп» деп атады.
Жыйынтыгында Аракчи Иранда режим алмашат деген божомолдорду четке кагып, муну жөн гана фантазия деп мүнөздөдү. Анын айтымында, Ирандын саясий системасы терең тамыр жайган жана туруктуу, ал эми айрым адамдардын алмашуусу анын жашоосуна таасир тийгизбейт.
Ал Иран үчүн дипломатия башкы артыкчылык бойдон каларын баса белгилеп, Тегеран коркутуулар менен тирешүүнүн ордуна акыл-эстүүлүк жана диалог үстөмдүк кылат деп үмүттөнөрүн айтты. Ошол эле учурда Иран бардык келишимдерди өз ара сый-урмат жана тең укуктуу шарттардын негизинде гана түзөрүн белгиледи.