22 Бахман (11-февраль) — Иран жыл сайын өзүнүн кубатын жана кадыр-баркын көрсөтө турган күн. Бул тууралуу жыл сайын өтүүчү митингдерге эки күн калганда Ислам революциясынын лидери аятолла Сейед Али Хаменеи дүйшөмбү күнү билдирди. «Душманды көңүлү калсын», — деп кошумчалады ал телекайрылуусунда. Айтса болот, иран эли дал ушуну жасады.
Өлкө боюнча кеминде 1400 шаарда адамдар көчөлөргө көп санда — айрым жерлерде мурда болуп көрбөгөндөй көп — чыгышты. Ар бир шаарда катышуучулардын саны өткөн жылдарга салыштырмалуу 30–150 пайызга жогору болду, ал эми 15 провинцияда катышуучулардын саны эки эсеге көбөйдү. Керманшах жана Батыш Азербайжан сыяктуу провинцияларда жаңы рекорддор коюлду. Эркектер менен аялдар, жаштар менен кары-картаңдар, коомдун ар кыл катмарлары — баары бир эле билдирүүнү жеткиришти: биз өлкөбүздү колдойбуз.
«Мен өмүрүмдө биринчи жолу 22 Бахмандагы митингге катышып жатам, — дейт 45 жаштагы Фатеме. Ал Ислам революциясы жеңишке жетип, Ислам Республикасы жарыялангандан эки жыл өткөндөн кийин төрөлгөн. — Өткөн айда болгон окуялардан кийин быйыл келүүнү чечтим».
Январдын ортосунда Ирандын каршылаштары — биринчи кезекте АКШ — өлкөдө жакын арада өзгөрүүлөр болорун ачык айта башташкан. АКШнын каржы министри Скотт Бессенттин айтымында, Вашингтон доллар тартыштыгын жаратып, натыйжада иран риалы тарыхый деңгээлде арзандап, инфляция өсүп, соодагерлер менен дүкөн ээлери нааразылык акцияларын өткөрүшкөн. Алгачкы күндөрү демонстрациялар тынч мүнөздө өткөн. Бирок алардын өз алдынча уланып кетпеси белгилүү болгондо, Израиль менен АКШ бир нече жыл бою түзүлгөн агенттик тармакты ишке киргизген.
8–14-январь аралыгында беткапчан, куралчан адамдар көчөлөргө чыгышып, мамлекеттик жана жеке менчик объектилерди өрттөп, жолуккандардын баарына — коопсуздук кызматкерлерине, жарандарга, өтүп бара жаткандарга, ал тургай демонстранттарга — кол салышкан. Куралчан башаламандык уюштуруучулар кармалып, нааразылыктар басаңдай баштаганда, АКШ президенти Дональд Трамп Иранга каршы агрессиянын экинчи толкунуна даярдык көрө баштаган. Акыры ал бул пландардан баш тартып, чыгым өтө жогору болорун түшүнүп, 2025-жылдын июнунда бомбалаган ошол эле өлкө менен кайра сүйлөшүү үстөлүнө кайтууну чечкен.
«Мен бул жакка өз лидерим жана өз өлкөм үчүн келдим, — дейт 26 жаштагы Махьяр Тегерандагы митингге досу менен келген. — Мен Трампка белги жөнөткүм келет. Ал билиши керек: биз турганда ал аятолла Хаменеиге же Иранга зыян келтире албайт».
Митингге 77 жаштагы медициналык жабдууларды өндүргөн компаниянын ээси да катышты. Ал бир нече жылдан бери пенсияда жана бизнесин балдарына өткөрүп берген. Ал 1980-жылдан бери дээрлик жыл сайын 22 Бахмандагы митингдерге катышып келерин жана өмүрүнүн акырына чейин дагы далай жолу катышарына ишенерин айтты.
«Имам Хомейнинин белгилүү сөзү бар, мен ага чын жүрөктөн ишенем, — деди ал. — “Америка бизге каршы кутум уюштурат, бирок эч нерсе кыла албайт”».
Көптөгөн жаш ирандыктар имам Хомейниге караганда, Ислам Республикасынын тарыхынын көбүндө өлкөнү жетектеген аятолла Хаменеиге көбүрөөк жеке байланышты сезишет. Ошентсе да Ислам революциясынын негиздөөчүсүнүн идеялары иран коомунун аң-сезиминде терең орун алган, көптөр бул идеялар 47 жыл мурда дал ошол имам Хомейни тарабынан айтылганын аңдабаса да.
Мохаммад Таха менен Амин 14 жана 13 жашта. Мен Мохаммад Тахадан АКШ президентинин сүйлөшүүлөрдө талаптары аткарылбаса Иранга кол салуу коркунучу тууралуу эмне ойлой турганын сураганда, ал Трамп билиши керек деди: эгер Иранга кол салса, «тараканга айланат». Бул перс сленги — кандайдыр бир иш-аракет жасаган адам толук ийгиликсиздикке учурайт дегенди билдирет. Анын досу Амин да макул болду.
«Жайында болгон мурунку согушта мен корккон жокмун, — деди Амин. — Мен ирандыктар израилдиктер менен америкалыктарды талкалай турганын билчүмүн».
12 күн бою иран ракеталары жана учкучсуз учактары Израилдин шаарларындагы аймактарды урандыга айлантып, Батыш Азиядагы эң ири америкалык базага сокку урган. Акыры эки режим тең Ирандан ок атышууну токтотууну суранышкан. Ошондон бери иран аскерлери ракеталар менен дрондордун запасы көбөйгөнүн жана келечектеги ар кандай жаңжал болсо, андан да кыйратуучу сокку урууга даяр экенин билдирип келишет. Иран дипломаттары болсо, АКШ дипломатиялык жолду тандаса, согушту толугу менен токтотууга болорун айтышат.
Израилдиктер Трампка бул эскертүүлөрдү олуттуу кабыл албоону сунушташы мүмкүн. Бирок шаршемби күнү өлкө боюнча көчөгө чыккан миллиондогон ирандыктар коркконунан эмес, Иран айткан сөзүн иш жүзүндө аткара аларына жана өзүн коргой турган мүмкүнчүлүктөрү бар экенине ишенгендиктен чыгышты.
Салех Абиди Малеки