Иран Ормуз кысыгы аркылуу өткөн санариптик инфраструктуранын бир бөлүгүнө фактикалык көзөмөл орнотуу мүмкүнчүлүгүн карап жатат. Бул аймак дүйнөлүк соода жана байланыш үчүн эң маанилүү стратегиялык түйүндөрдүн бири болуп саналат.
Аймактык маалымат каражаттарынын маалыматына ылайык, Тегеран бийлиги регион аркылуу өткөн суу алдындагы кабелдик магистралдарды пайдаланган эл аралык технологиялык корпорацияларга лицензиялык төлөмдөрдү киргизүүнү пландоодо. Алардын катарына Google, Microsoft, Meta жана Amazon сыяктуу ири компаниялар кирет.
Мындан тышкары, Ислам Республикасы байланыш операторлорун жергиликтүү мыйзамдарды сактоого милдеттендирүүнү жана коммуникацияларды техникалык тейлөөнү толугу менен улуттук компанияларга өткөрүп берүүнү каалоодо.
Эксперттер белгилегендей, бул жерде сөз жөн гана финансылык жыйымдар тууралуу эмес, Тегеран Батыш, Кытай жана Жакынкы Чыгыш өлкөлөрүнүн ортосунда күчөп жаткан технологиялык атаандаштыктын шартында өзүнүн санариптик суверенитетин бекемдөөгө аракет кылууда.
Бүгүнкү күндө суу алдындагы интернет кабелдери өтө маанилүү инфраструктура болуп эсептелет. Алар аркылуу эл аралык банк операциялары, биржалык келишимдер, булут кызматтары, дата-борборлордун иштөөсү жана Европа менен Азиянын ортосундагы дүйнөлүк интернет-трафиктин олуттуу бөлүгү өтөт.
Ормуз кысыгынын өзгөчө мааниси мунай жана газ менен гана чектелбейт, ал санариптик байланыш маршруттары үчүн дагы стратегиялык мааниге ээ. Интернет магистралдарынын негизги бөлүгү Ирандын аймактык сууларын айланып, Оман жана башка маршруттар аркылуу өтүүгө аракет кылганы менен, кысык дүйнөлүк инфраструктуранын өтө сезимтал бөлүгү бойдон калууда.
Аналитиктер кабелдердин ишине болгон чектелген кийлигишүү дагы эл аралык финансылык системаларда, логистикада, телекоммуникация тармагында жана булут платформаларынын ишинде ири үзгүлтүктөрдү жаратышы мүмкүн экенин эскертишет.
Санкциялык басым күчөп, технологиялык обочолонуу тереңдеп жаткан шартта Иран өзүнүн географиялык жайгашуусун саясий жана экономикалык басым көрсөтүүнүн куралы катары барган сайын активдүү пайдаланууга аракет кылууда.
Буга чейин Тегеран Ормуз кысыгын дүйнөлүк энергетикалык рынокторго таасир этүүчү рычаг катары колдонууга даяр экенин бир нече жолу көрсөткөн. Эми айрым адистердин пикиринде, Иран ушул сыяктуу стратегияны глобалдык санариптик коммуникациялар тармагына дагы жайылтууну көздөөдө.
Ошол эле учурда эксперттер азыркы тапта бул маршрут аркылуу дүйнөлүк интернет-трафиктин бир пайызынан азы гана өтөрүн белгилешет. Ошондуктан дүйнөлүк интернетке түздөн-түз коркунуч азырынча чектелүү бойдон калууда.
Ошол эле учурда эксперттер азыркы тапта бул маршрут аркылуу дүйнөлүк интернет-трафиктин бир пайызынан азы гана өтөрүн белгилешет. Ошондуктан дүйнөлүк интернетке түздөн-түз коркунуч азырынча чектелүү бойдон калууда.
Бирок мындай тенденциянын өзү эл аралык телекоммуникация операторлорунун жана Батыш мамлекеттеринин тынчсыздануусун жаратууда. Анткени суу алдындагы санариптик инфраструктураны саясатташтыруу аракеттери дүйнөлүк экономика жана коопсуздук үчүн кооптуу прецедент болуп калышы мүмкүн.
Андан сырткары, акыркы жылдары суу алдындагы кабелдер геосаясий тирешүүлөрдүн шартында мүмкүн болгон буталар катары барган сайын көбүрөөк каралып келе жатканы да кошумча кооптонуу жаратат.
Кызыл деңизде, Балтика аймагында жана Чыгыш Жер Ортолук деңизинде катталган бир катар окуялардан кийин санариптик магистралдарды коргоо маселеси эл аралык коопсуздуктун негизги темаларынын бирине айланды. Ушундай шартта Иран Ислам Республикасынын пландары Перс булуңундагы стратегиялык маанилүү аймакта чыңалуунун жаңы факторуна айланышы мүмкүн.