АКШ президенти Дональд Трамп Иран менен меморандумга жетишилгенин жарыялагандан кийин экинчи жолу мындан башка тандоо болбогонун моюнга алды.
Fars News маалымат агенттиги билдиргендей, Трамп бүгүн, жума күнү, эмне үчүн Иран менен келишим түзүүдөн башка жолу болбогону тууралуу экинчи ирет түшүндүрмө берди.
Ал «Axios» порталына берген маегинде Иранды бомбалоо АКШга да, дүйнөгө да эч кандай пайда алып келмек эместигин жана Ормуз кысыгынын ачылышына алып келбей турганын белгиледи.
«Трамп бул маегинде келишимдин ордуна каралган башка варианттар кырдаалды ого бетер оорлотушу мүмкүн экенин моюнга алды», – деп жазды «Axios».
Порталдын маалыматына ылайык, Трамп согушчул көз караштагы сынчыларынын «Эмне үчүн Иранга карата катуураак чара көргөн жоксуң?» деген суроосуна нааразы болуп, мындай деди:
«Мен мындан да катуураак боло турган жалгыз жол — дагы эки же үч жумадан кийин ал жакка барып, аларды бомбалоону улантуу эле, туурабы? Бирок бул бизге эмне берет? Ормуз кысыгы ачылбайт».
Ал сөзүн улап: «Биз бир нече ай бою мунайсыз калмакпыз. Бомба таштала берсе, ал кысык автоматтык түрдө жабык бойдон кала берет. Дал ушундай жагдай дүйнөлүк экономикалык рецессияга алып келиши мүмкүн», — деди.
«Axios» маалымдар булакка таянып жазгандай, Трамп жабык жыйындарда дүйнөлүк мунай запастары түгөнүп баратканына тынчсыздануусун билдирип, эгер Ормуз кысыгы жабык бойдон калса, дүйнөлүк мунай рыногунда олуттуу кризис жаралышы мүмкүн экенин айткан.
Трамптын аргасыз абалда калганын моюнга алышы
Жакында эле «Ормуз кысыгы Ирандын эмес, Американын көзөмөлүндө» деп билдирген Трамп эки күн мурда кайрадан Тегеран менен жетишилген меморандумду коргоп жатып, Иранга каршы согуштук аракеттер аны туңгуюкка кептегенин моюнга алган.
Ал 17-июнда Францияда өткөн «Чоң жетилик» (G7) саммитинин алкагындагы жыйынтыктоочу сөзүндө Иран менен келишим түзүүдөн башка жолу жок болгонун, анткени дүйнөдөгү мунай запастары дагы төрт жума ичинде түгөнүп калышы мүмкүн эле экенин билдирген.
«Эгер мен башка жолду тандасам, башкача айтканда, барып аларды бомбалоону улантсам… Мен кыла турган эч нерсе жок болчу. Бирок бул келишимдин артыкчылыгы — кемелердин эркин өтүшүнө шарт түзөт», – деди Трамп.
Ал кошумчалап: «Эгер бомбалоону уланта берсек, кемелер жүрбөй калмак. Кеп күнүнө 500, 600 же 700 миллион доллар жөнүндө болуп жатат. Бул өтө чоң акча. Дүйнө дал ушул себептен ыраазы болуп жатат», — деди.
АКШ президенти андан ары келишим түзүлбөсө, дүйнөдөгү мунай запастары төрт жуманын ичинде түгөнүп калышы мүмкүн экенин белгиледи.
«Ошондой эле биздин запастар да төрт жуманын ичинде түгөнмөк. Белгилүү болгондой, дүйнөнүн ар кайсы жерлеринде корлор бар, бирок алар да түгөнүп калмак», — деди ал.
Бул билдирүүлөр Трамп 20-июнда «Ормуз кысыгын Иран эмес, Америка көзөмөлдөйт» деп айткан шартта жасалууда.
Ал ошондой эле АКШ жашыруун операция жүргүзүп, Ормуз кысыгы аркылуу бир нече миллион баррель мунайдын коопсуз өтүшүн камсыз кылганын билдирген.
Ошол эле күнү Трамп өзүнүн «Truth Social» социалдык тармагындагы баракчасында да ушул билдирүүсүн кайталап, өткөн айда АКШ армиясына Ормуз кысыгындагы мунай ташуучу танкерлер менен соода кемелерин коргоо боюнча «жашыруун миссияны» аткарууну тапшырганын жазган.
Трамп бул операциянын натыйжасында Ормуз кысыгы аркылуу 100 миллиондон ашык баррель мунай ташылганын жана 200дөн ашык соода кемеси стратегиялык маанидеги бул суу жолу аркылуу толук коопсуздукта өткөнүн билдирген.
Бирок бул дооматтардын чоо-жайын текшерүү учурунда Трамп келтирген көрсөткүчтөр колдо болгон маалыматтарга туура келбей турганы аныкталган.
Исламабад меморандуму
18-июнга караган түнү Иран менен АКШ согушту 60 күнгө токтотуу боюнча өз ара түшүнүшүү меморандумуна кол коюшту. Документке АКШнын президенти Дональд Трамп менен Ирандын президенти Масуд Пезешкиан аралыктан, электрондук түрдө кол коюшуп, ал дароо күчүнө кирди. Эки тарап тең келишимге кол коюлганын ырасташты.
АКШ менен Ирандын ортосундагы меморандумдун акыркы толук тексти жарыяланды. Ал 14 пункттан турат. Тынчтык жөнүндө документке «Америка Кошмо Штаттары менен Иран Ислам Республикасынын ортосундагы Исламабад өз ара түшүнүшүү меморандуму» деген аталыш берилип, тексти англис жана фарсы тилдеринде даярдалды.
Өз ара түшүнүшүү меморандуму бардык фронттордо, анын ичинде Ливанда дагы согуштук аракеттерди токтотууну, Ормуз кысыгын ачууну жана Иранга АКШ тарабынан аскердик-деңиз блокадасын токтотууну камтыйт.
Эми тараптар 60 күндүн ичинде акыркы тынчтык келишимин даярдоо үчүн сүйлөшүүлөрдү жүргүзүүнү пландаштырууда.